Olimlar Mars ob-havosini bashorat qiluvchi yangi sun'iy intellekt yaratdi

Tadqiqotchilar Yer atmosferasini bashorat qilishga mo‘ljallangan sun’iy intellekt tizimini Mars sayyorasi sharoitiga moslashtirishga muvaffaq bo‘lishdi. Bu haqda One.uz xabar beradi.

GraphCast neyrotarmog‘i asosida yaratilgan yangi MarsCast modeli Qizil sayyora ob-havosini misli ko‘rilmagan tezlik va aniqlikda hisoblab chiqish imkonini bermoqda. Mazkur texnologiya sayyoradagi harorat o‘zgarishi, shamol yo‘nalishi va boshqa meteorologik ko‘rsatkichlarni o‘rganishda an’anaviy usullardan bir necha barobar samaraliroq ekani isbotlandi.

Dastlabki sinovlarda Yer sharoitiga moslangan model Marsdagi jarayonlarni to‘liq aks ettira olmadi. Xususan, sutkalik harorat tebranishlarini hisoblashda xatoliklar kuzatildi.

Ushbu kamchilikni bartaraf etish maqsadida olimlar tizimni Mars iqlimi bo‘yicha to‘plangan maxsus ma’lumotlar bazasi yordamida qayta o‘qitishdi. Jarayon davomida sayyora yuzasining qizishiga sabab bo‘luvchi quyosh nurlanishi va atmosfera bosimi kabi muhim omillar hisobga olindi.

MarsCast tizimining ishlash tamoyillari Tizimni takomillashtirishda harorat ko‘rsatkichlari bilan birga gorizontal va vertikal shamol oqimlari ham tahlil qilindi. Mars atmosferasida namlik darajasi juda past bo‘lgani sababli, bu ko‘rsatkich soddalashtirilgan shaklda kiritildi.

Ma’lumki, Qizil sayyorada namlik ko‘p hollarda 10 foizdan past bo‘ladi va faqat tong sahar qisqa muddatga ko‘tarilishi mumkin. O‘qitish bosqichlaridan so‘ng model Marsdagi sutkalik iqlimiy o‘zgarishlarni ishonchli tarzda tiklashni boshladi.

Atigi 30 kunlik ma’lumotlar asosida tayyorlangan model 10 kunlik muddat uchun aniq prognozlarni taqdim etish darajasiga yetdi. U nafaqat mavsumiy o‘zgarishlarni, balki atmosferaning vertikal tuzilmasini ham to‘g‘ri ko‘rsatib berdi.

Bu esa sun’iy intellektning boshqa sayyoralar dinamikasini o‘rganishda katta salohiyatga ega ekanini tasdiqlaydi. Yuqori tezlik va kelajakdagi imkoniyatlar Yangi yondashuvning eng asosiy ustunligi uning hisoblash tezligidir.

Ma’lumotlarga ko‘ra, MarsCast tizimi 10 kunlik ob-havo ma’lumotini bitta grafik protsessor yordamida atigi 2 daqiqada tayyorlaydi. Taqqoslash uchun aytish joizki, an’anaviy fizik modellar shunday hisob-kitoblar uchun 30 daqiqa vaqt sarflaydi, biroq ularning aniqlik darajasi ancha past bo‘lib qolmoqda.

Tadqiqotchilarning ta’kidlashicha, Yer uchun yaratilgan meteorologik modellar boshqa sayyoralarga qisman mos kelishi mumkin, biroq atmosferaning kimyoviy tarkibi va radiatsiya darajasidagi farqlar sababli maxsus moslashtirish talab etiladi. Kelgusida ushbu tizimga chang bo‘ronlari va ularning quyosh nurlanishiga ta’sirini o‘rganuvchi funksiyalar qo‘shilishi rejalashtirilgan.

Bu kabi texnologiyalar kelajakdagi kosmik missiyalarni xavfsiz rejalashtirishda muhim ahamiyat kasb etadi.