Xitoylik olimlar kosmik kemalarni himoya qilishning yangi usulini yaratdi
Xitoylik tadqiqotchilar kosmik apparatlarni orbital chiqindilardan himoya qilish uchun tabiatdan andoza olgan holda tuxum qobig‘i geometriyasiga asoslangan yangi turdagi yengil konstruksiyani ishlab chiqdilar. Bu haqda One.uz xabar beradi.
Ushbu texnologiya suv bilan to‘ldirilgan alyuminiy qobiqlar massividan iborat bo‘lib, u kosmik kemalar korpusini yuqori tezlikdagi zarbalardan saqlashda an’anaviy qattiq materiallarga qaraganda ancha yuqori samaradorlik ko‘rsatdi. Mazkur ishlanma fazoviy parvozlar xavfsizligini ta’minlashda yangi bosqichni boshlab berishi kutilmoqda.
So‘nggi yillarda Yer atrofidagi orbitada sun’iy yo‘ldoshlar va turli raketa bo‘laklari soni keskin ortishi natijasida kosmik chiqindilar muammosi dolzarb tus oldi. Mutaxassislarning ma’lumotlariga ko‘ra, hozirda orbitada o‘lchami o‘n santimetrdan katta bo‘lgan 34 mingdan ziyod, kichikroq hajmdagi esa millionlab zarralar mavjud.
Katta tezlikda harakatlanadigan ushbu bo‘laklar hatto kichik o‘lchamda bo‘lsa ham, kosmik stansiyalar va sun’iy yo‘ldoshlar uchun halokatli xavf tug‘dirishi mumkin. Himoya texnologiyalarining yangi avlodi Hozirgi kunda kosmik kemalarni himoya qilishda asosan korpusdan ma’lum masofada o‘rnatilgan yupqa panellar tizimidan foydalaniladi.
Biroq Dalyan texnologiya universiteti olimlari taklif etayotgan yechim ancha murakkab va samaraliroqdir. Yangi konstruksiya ikkita alyuminiy plastina orasiga joylashtirilgan, ichi suv bilan to‘ldirilgan tuxumsimon elementlardan tashkil topgan.
Bunday tuzilish zarba energiyasini bir nuqtaga to‘planishiga yo‘l qo‘ymay, uni butun yuza bo‘ylab yoyib yuborish imkonini beradi. Tadqiqot mualliflarining ta’kidlashicha, konstruksiya ichidagi suyuqlik zarba vaqtida muhim vazifani bajaradi.
Yuqori tezlikdagi to‘qnashuv yuz berganda, suv qobiq devorlariga bosim o‘tkazib, kinetik energiyaning katta qismini o‘ziga singdiradi. Bu jarayon zarba to‘lqinini so‘ndirishga va asosiy korpusning shikastlanish ehtimolini kamaytirishga xizmat qiladi.
Tajriba natijalari va istiqbollar O‘tkazilgan laboratoriya sinovlari va kompyuter yordamidagi hisob-kitoblar yangi uslubning ustunligini isbotladi. Tuxumsimon qobiqlar tizimi zarba tezligini deyarli 65 foizga kamaytirishga muvaffaq bo‘ldi.
Taqqoslash uchun aytish joizki, xuddi shunday vazndagi oddiy alyuminiy qatlam bu ko‘rsatkichni atigi 51 foizga pasaytira olgan. Ayniqsa, elementlarning ingichka uchi tashqariga qaratib joylashtirilgan holatda eng yuqori himoya darajasi qayd etildi.
Kelgusida olimlar ushbu konstruksiyani yanada takomillashtirish ustida ish olib borishni rejalashtirmoqdalar. Asosiy maqsad — himoya qatlamining vaznini iloji boricha kamaytirgan holda, uning chidamlilik xususiyatlarini oshirishdan iborat.
Bu esa koinotga yuk chiqarish xarajatlarini tejash bilan birga, orbital apparatlarning xizmat qilish muddatini sezilarli darajada uzaytiradi.
