NASA va IBM Oyning eng mukammal raqamli xaritasini yaratdi
AQShning NASA kosmik agentligi va IBM texnologiya kompaniyasi hamkorlikda sunʼiy intellektga asoslangan Lunar Foundation Model deb nomlangan Oyning eng mukammal raqamli xaritasini yaratdi. Bu haqda One.uz xabar beradi.
Ushbu loyiha koinotni tadqiq qilishda yangi davrni boshlab berib, Oy yuzasidagi suv muzi zaxiralarini avvalgi usullarga qaraganda 20 foizdan koʻproq aniqlikda topish imkonini beradi. Mazkur model turli kosmik missiyalar davomida toʻplangan tarqoq maʼlumotlarni yagona tizimga birlashtirib, kelgusida insoniyatning Oyda uzoq muddat qolishi va bazalar qurishi uchun poydevor vazifasini oʻtaydi.
Loyiha doirasida AQSh va Yaponiya kosmik agentliklarining koʻp yillik kuzatuvlari, jumladan, gravitatsiya darajasi, sirt tuzilishi, harorat koʻrsatkichlari va yuqori aniqlikdagi optik suratlar umumlashtirildi. IBM tadqiqot markazi mutaxassislarining fikricha, ushbu model Oyning yashirin sirlarini ochishda oʻziga xos raqamli kalit vazifasini oʻtaydi.
Sunʼiy intellekt algoritmlari yordamida ilgari bir-biri bilan bogʻlanmagan maʼlumotlar orasidagi qonuniyatlar aniqlanib, Oy yuzasining toʻliq manzarasi shakllantirildi. Oyning murakkab sharoitlari va sunʼiy intellekt yechimlari Oy muhiti oʻzining oʻta ogʻir sharoitlari bilan ajralib turadi.
Unda atmosfera mavjud emasligi sababli yorugʻlik sochilmaydi, bu esa quyosh tushmaydigan joylarning mutlaqo qorongʻi, yoritilgan qismlarning esa koʻzni qamashtiruvchi darajada yorqin boʻlishiga olib keladi. Harorat farqi ham keskin boʻlib, u musbat 121 darajadan manfiy 246 darajagacha oʻzgarib turadi.
Shuningdek, Oy yuzasidagi oʻta yopishqoq va abraziv changlar texnik jihozlarning ishlashiga hamda aniq kuzatuvlar olib borishga jiddiy toʻsqinlik qiladi. Yangi ishlab chiqilgan model turli masofadagi maʼlumotlarni qayta ishlashga qodir.
U 20 kilometr aniqlikdagi gravitatsiya xaritalaridan tortib, oʻlchami atigi 1 metr boʻlgan toshlarni farqlay oladigan suratlargacha boʻlgan maʼlumotlarni tahlil qiladi. Bu esa olimlarga issiqlik xaritalarini aniqlashtirish, kichik kraterlarni topish va muz qatlamlarini aniqlashda yoʻl qoʻyiladigan xatolarni minimal darajaga tushirish imkonini beradi.
Kelajak missiyalari uchun strategik ahamiyat NASA ekspertlarining taʼkidlashicha, sunʼiy intellekt yordamida ilgari roʻyxatga olinmagan kichik kraterlarning aniqlanishi Oyning turli hududlari yoshini aniqroq belgilashga yordam beradi. Bu maʼlumotlar Oyning vulqon faolligi tarixi va uning shakllanish jarayonlarini tushunish uchun juda muhimdir.
Shuningdek, model astronavtlar uchun xavfsiz harakatlanish yoʻnalishlarini chizishda va kelajakdagi ilmiy stansiyalar uchun eng qulay joylarni tanlashda asosiy vosita boʻlib xizmat qiladi. Loyihaning eng asosiy amaliy qiymati suv muzi zaxiralari bilan bogʻliq.
Taxminlarga koʻra, Oy qutblaridagi kraterlarda yuzlab million tonna muz saqlanib qolgan boʻlishi mumkin. Ushbu muz zaxiralari kelajakdagi kosmonavtlarni ichimlik suvi va nafas olish uchun kislorod bilan taʼminlashdan tashqari, uzoq koinotga parvoz qiluvchi kemalar uchun raketa yoqilgʻisi manbai boʻlib xizmat qiladi.
Shu bilan birga, Oy yuzasidagi noyob geliy-3 izotopi kelgusida Yer yuzida toza energiya olish texnologiyalari uchun ham katta istiqbollar ochadi.
