Jibuti koinotni tadqiq etish bo'yicha Artemis kelishuviga qo'shildi

Sharqiy Afrikada joylashgan Jibuti Respublikasi koinotni tadqiq etish, xususan, Oy va Mars kabi osmon jismlarini o‘rganish bo‘yicha xalqaro tamoyillarni belgilovchi Artemis kelishuviga rasman qo‘shildi. Bu haqda One.uz xabar beradi.

Mazkur hujjatning imzolanishi natijasida ushbu global tashabbusda ishtirok etayotgan mamlakatlar soni 72 taga yetdi. Jibuti ushbu kelishuvni imzolagan sakkizinchi Afrika davlati sifatida tarixga kirdi.

Bu qadam mamlakatning koinot sohasidagi xalqaro hamkorlikka intilishi va tinchlik maqsadlaridagi tadqiqotlarni qo‘llab-quvvatlashini anglatadi. Vashington shahridagi AQSh Milliy aeronavtika va koinot boshqarmasi (NASA) qarorgohida bo‘lib o‘tgan rasmiy tadbirda Jibuti nomidan ushbu davlatning AQShdagi favqulodda va muxtor elchisi Muhammad Siad Duale ishtirok etdi.

Artemis kelishuvi 2020-yilda NASA va AQSh Davlat departamenti tomonidan ishlab chiqilgan bo‘lib, u koinotni o‘rganishda xalqaro huquqiy me’yorlarni mustahkamlashga xizmat qiladi. Hujjat nafaqat texnik hamkorlikni, balki insoniyatning koinotdagi faoliyatini tartibga soluvchi axloqiy va huquqiy asoslarni ham o‘z ichiga oladi.

Xalqaro hamkorlik va tinchlik tamoyillari Mazkur kelishuvga a’zo bo‘lgan davlatlar koinotdagi barcha faoliyatni faqatgina tinchlik maqsadlarida amalga oshirish majburiyatini o‘z zimmalariga oladilar. Hujjatning asosiy bandlaridan biri missiyalar shaffofligini ta’minlash, koinotda favqulodda holatlar yuz berganda o‘zaro yordam ko‘rsatish va qo‘lga kiritilgan ilmiy ma’lumotlarni xalqaro hamjamiyat bilan bo‘lishishdan iboratdir.

Bu esa koinot tadqiqotlarining samaradorligini oshirishga va barcha mamlakatlar uchun teng imkoniyatlar yaratishga xizmat qiladi. Shuningdek, kelishuv ishtirokchilari o‘z harakatlarini o‘zaro muvofiqlashtirgan holda, koinotdagi tadqiqotlar bir-biriga xalaqit bermasligini kafolatlashlari lozim.

Bunda osmon jismlaridagi tarixiy ahamiyatga ega bo‘lgan hududlarni va insoniyat tomonidan qoldirilgan ashyolarni asrab-avaylash masalalariga ham alohida e’tibor qaratiladi. Bunday yondashuv koinotni o‘rganishda tartibsizliklarning oldini olishga va barqaror rivojlanishni ta’minlashga yordam beradi.

Jibutining koinot sohasidagi intilishlari Garchi ushbu bitimga qo‘shilish Jibutini darhol NASAning Oydagi dasturlari ishtirokchisiga aylantirmasa-da, mamlakat uchun AQSh va boshqa rivojlangan davlatlar bilan yaqindan hamkorlik qilish uchun mustahkam huquqiy zamin yaratadi. Bu qadam kichik davlatlarning ham global miqyosdagi kosmik jarayonlarga qo‘shilish va o‘z texnologik salohiyatini oshirish imkoniyatlarini kengaytiradi.

Jibuti hukumati bu orqali kelajakda yuqori texnologiyalar sohasida yangi marralarni zabt etishni ko‘zlamoqda. Ma’lumot o‘rnida ta’kidlash joizki, Jibuti o‘zining milliy koinot dasturini 2020-yilda boshlagan edi.

Qisqa vaqt ichida mamlakat sezilarli natijalarga erishdi: 2023 va 2024-yillarda o‘zining ilk Djibouti 1A va Djibouti 1B nomli sun’iy yo‘ldoshlarini orbitaga muvaffaqiyatli chiqardi. Mazkur qurilmalar AQShning Kaliforniya shtatidagi bazadan SpaceX kompaniyasining eltuvchi raketalari yordamida koinotga uchirilgan bo‘lib, ular mamlakatning aloqa va monitoring tizimlarini rivojlantirishga xizmat qilmoqda.