Ilon Maskning Oyda shahar qurish rejasiga suv tanqisligi to'sqinlik qilishi mumkin
Milliarder Ilon Mask yaqin o‘n yilliklar ichida Oyda rivojlangan va o‘zini o‘zi ta’minlay oladigan shahar qurishni rejalashtirmoqda. Bu haqda One.uz xabar beradi.
Biroq olimlar ushbu ulkan loyihaning amalga oshishi yo‘lida jiddiy jismoniy va tabiiy to‘siqlar mavjudligini aniqlashdi. Smitson astrofizika rasadxonasi tadqiqotchilari Oyning tabiiy resurslari million kishilik aholi punktini suv bilan ta’minlay olish imkoniyatlarini ilmiy jihatdan o‘rganib chiqdilar.
Olingan natijalar shuni ko‘rsatadiki, hatto eng yuqori texnologik yutuqlar qo‘llanilgan taqdirda ham, suv tanqisligi muammosi Oyda yirik shahar barpo etishga asosiy to‘siq bo‘lishi mumkin. Hozirgi vaqtdagi eng ishonchli ma’lumotlarga ko‘ra, Oyning qutb qismlaridagi doimiy soyada bo‘lgan kraterlarda taxminan 34 million tonna suv muzi mavjud.
Ayrim optimistik hisob-kitoblar bu miqdorni bir milliard tonnagacha yetishi mumkinligini taxmin qiladi. Tadqiqotchilar o‘z tahlillarida aynan mana shu eng yuqori ko‘rsatkichni, ya’ni bir milliard tonna suv zahirasini asos qilib oldilar.
Suv resurslarining cheklanganligi va iste’mol hajmi Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, hatto bir milliard tonnalik zahira ham million kishilik shahar uchun uzoq muddatga yetmaydi. Zamonaviy me’yorlarga ko‘ra, bir kishi shaxsiy ehtiyojlari, ichimlik va gigiyena uchun yiliga o‘rtacha 125 tonna suv sarflaydi.
Agar oziq-ovqat mahsulotlarini yopiq fermalarda yetishtirish uchun sarflanadigan suv miqdori ham hisobga olinsa, har bir kishiga to‘g‘ri keladigan yillik ehtiyoj yana 580 tonnaga ko‘payadi. Agar suvni qayta ishlash texnologiyalari qo‘llanilmasa, million kishilik aholi mavjud zahirani atigi ikki yarim yil ichida butunlay tugatib yuboradi.
Hozirda Xalqaro kosmik stansiyada qo‘llaniladigan eng yuqori samarali, ya’ni 98 foizli suvni qayta ishlash tizimi joriy etilgan taqdirda ham, shahar hayoti bir asrdan sal ko‘proq davom etishi mumkin. Mutaxassislar butun bir shahar miqyosida bunday yuqori samaradorlikni o‘nlab yillar davomida saqlab qolish uchun hozircha tayyor muhandislik yechimlari mavjud emasligini ta’kidlamoqdalar.
Energetika va muqobil yechimlar Qizig‘i shundaki, suvni raketa yoqilg‘isiga aylantirish masalasi asosiy muammo emas. Bir milliard tonna suv zaxirasi taxminan bir millionta fazoviy kemani yoqilg‘i bilan ta’minlashga yetadi.
Asosiy muammo kosmik logistikada emas, balki aynan hayotni ta’minlash tizimlarining barqarorligidadir. Energiya masalasiga kelganda, Oy qutblaridagi doimiy quyosh tushib turadigan nuqtalarga o‘rnatiladigan quyosh panellari va yadro reaktorlari shahar sanoatini to‘liq quvvat bilan ta’minlashi mumkin.
Suv sarfini kamaytirish uchun o‘simlik asosidagi parhez va vertikal fermalardan foydalanish mumkin, ammo bu faqat vaqtinchalik yechim hisoblanadi. Asteroidlardan suv keltirish texnik jihatdan imkonli bo‘lsa-da, bu jarayon har kuni o‘nlab transport kemalarining qo‘nishini talab qiladi.
Tadqiqotning yakuniy xulosasiga ko‘ra, Oyning suv zahiralari Antarktidadagi kabi ming kishilik kichik ilmiy jamoaning yuz yillar davomida yashashi uchun yetarli, biroq million kishilik megapolis uchun resurslar yetishmasligi aniq.
