Biomeditsina maqolalarining aksariyati sun'iy intellekt yordamida yozilmoqda
Xalqaro tadqiqotchilar guruhi tomonidan ishlab chiqilgan yangi statistik uslubiyot tibbiyot va biologiya sohasidagi ilmiy nashrlarda sunʼiy intellektning ishtirokini aniq baholash imkonini berdi. Bu haqda One.uz xabar beradi.
Oʻtkazilgan keng koʻlamli tahlillarga koʻra, 2025-yil yakuniga qadar ochiq manbalardagi barcha biomeditsina maqolalarining qariyb 89 foizi yirik til modellari yordamida tahrirlangan yoki yozilgan. Ushbu koʻrsatkich avvalgi tadqiqotlardagi taxminlardan ancha yuqori ekani bilan mutaxassislarni hayratda qoldirdi.
Mazkur izlanish ilmiy hamjamiyatda zamonaviy texnologiyalarning oʻrni naqadar tez kengayib borayotganini koʻrsatuvchi muhim dalil boʻlib xizmat qilmoqda. Yangi yondashuv PubMed Central maʼlumotlar bazasidan olingan 1 million 194 mingdan ortiq toʻliq matnli ilmiy maqolalarni chuqur oʻrganishga asoslangan.
Mutaxassislar 2022-yil oxirida ChatGPT tizimi ommalashganidan keyin qoʻllanilishi keskin oshgan 379 ta oʻziga xos soʻz va iboralarning chastotasini tahlil qilib chiqishdi. Har bir marker-soʻz uchun maxsus statistik model qurilib, 2018–2022-yillardagi koʻrsatkichlar keyingi davrlar bilan taqqoslandi.
Bu esa matnlarda inson omili va mashina yordami oʻrtasidagi farqni aniqroq koʻrishga yordam berdi. Ilmiy matnlarning tahrirlanish darajasi Tadqiqot natijalari sunʼiy intellekt matnning turli qismlarida turlicha chastotada ishlatilishini koʻrsatdi.
Maqolalarning muhokama qismi 2025-yil dekabr holatiga koʻra 68 foiz koʻrsatkich bilan eng yuqori natijani qayd etdi. Qisqacha annotatsiyalar esa 67 foiz ulush bilan ikkinchi oʻrinda turibdi.
Shu bilan birga, tadqiqot uslubiyoti yoziladigan qismlar eng kam taʼsirlangan soha boʻlib qoldi, yaʼni bu boʻlimda koʻrsatkich 32 foizni tashkil etdi. Biroq ushbu boʻlimning toʻliq matni tahlil qilinganda, koʻrsatkich 54 foizgacha koʻtarilishi aniqlandi.
Bu holat olimlar sunʼiy intellektdan asosan protseduralarni tavsiflash uchun emas, balki olingan natijalarni talqin qilishda koʻproq foydalanayotganidan dalolat beradi. Geografik tafovutlar va til toʻsiqlari Tadqiqot mualliflari mamlakatlar kesimida ham sezilarli farqlar mavjudligini aniqlashdi.
2025-yilda yirik til modellaridan foydalanish boʻyicha Janubiy Koreya, Xitoy va Tayvan kabi davlatlar yetakchilik qilmoqda. Eng past koʻrsatkich Buyuk Britaniyada qayd etilib, 28 foizni tashkil etdi.
Ingliz tilida soʻzlashuvchi mamlakatlar koʻrsatkichi qolgan dunyo bilan solishtirilganda sezilarli darajada past ekani maʼlum boʻldi. Bu shuni anglatadiki, ingliz tili ona tili boʻlmagan olimlar oʻz fikrlarini xalqaro standartlarga moslashtirish uchun sunʼiy intellekt xizmatidan faol foydalanmoqda.
Olingan raqamlar yirik nashriyotlar oʻtkazgan soʻrovnoma natijalari bilan ham mos keladi. Xususan, koʻplab respondentlar maqolalarning qoralama nusxalarini tayyorlashda texnologiya yordamidan foydalanganini tasdiqlashgan.
Biroq tadqiqotchilar akademik hamjamiyatni yuzaga kelishi mumkin boʻlgan xatarlar haqida ogohlantirmoqda. Bir tomondan, til modellari til toʻsigʻini kamaytirsa, ikkinchi tomondan, uydirma havolalar paydo boʻlishi va ilmiy tilning bir xillashib qolishi kabi salbiy oqibatlarga olib kelishi mumkin.
Bu esa kelajakda ilmiy ishlarning sifati va oʻziga xosligini nazorat qilishda yangicha yondashuvlarni talab etadi.
