Mars sayyorasidagi ulkan qoyalar va noyob tizmalar tasvirga olindi
Yevropa kosmik agentligining Mars Express apparati Mars sayyorasining janubiy qutbi yaqinida joylashgan o‘ta noyob va o‘ziga xos hududni yuqori aniqlikdagi maxsus kamera yordamida tasvirga oldi. Bu haqda One.uz xabar beradi.
Olingan suratlarda balandligi bir kilometrdan oshadigan ulkan qoyalar va yuzlab kilometrga cho‘zilgan zinapoyasimon tizmalar yaqqol namoyon bo‘lgan. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, ushbu hudud sayyoraning geologik o‘tmishi va iqlimiy xususiyatlarini o‘rganishda muhim ahamiyatga ega.
Olingan tasvirlarda Mars uchun odatiy bo‘lmagan purpur va pushti ranglar ko‘zga tashlanadi. Mutaxassislarning tushuntirishicha, bu holat sirtning haqiqiy rangi emas, balki tonggi quyosh nurlari, atmosferadagi chang zarrachalari hamda tuproq yuzasidagi qirovning o‘zaro ta’siri natijasida hosil bo‘lgan optik hodisadir.
Bunday ranglar uyg‘unligi sayyora tabiatining naqadar murakkab va jozibador ekanini yana bir bor isbotlaydi. Thyles Rupes qoyalarining tuzilishi Suratdagi to‘q rangli hududlar va Thyles Rupes deb ataluvchi qoyali tizmaning rangi tarkibidagi magniy hamda temirga boy minerallar bilan bog‘liq.
Xususan, bu yerda vulqon otilishlari natijasida hosil bo‘lgan olivin va piroksen kabi jinslar mavjud. Yorqinroq qismlar esa qattiq holatdagi karbonat angidrid, ya’ni quruq muz qatlamlari bilan qoplangan.
Ushbu muzliklar hatto janubiy yarimsharda bahor kelgan vaqtda ham erimay, o‘z holatini saqlab qoladi. Kadrning pastki qismida Marsning janubiy qutbiy muz qatlamining bir bo‘lagi bo‘lgan ulkan muzlikni ko‘rish mumkin.
Och havorang tusdagi bunday qatlamlar asosan qum tepaliklari va kraterlar ichida to‘planib qolgan. Bu esa sayyorada mavsumiy o‘zgarishlar davomida moddalarning qanday almashishini kuzatish imkonini beradi.
Geologik jarayonlar va tarixiy o‘zgarishlar Olimlarning fikricha, Thyles Rupes tizmasi tektonik harakatlar natijasida yuzaga kelgan. Taxminlarga ko‘ra, milliardlab yillar avval Marsning ichki qismi sovib, sayyora hajmi qisqara boshlaganida, uning qobig‘i deformatsiyaga uchragan.
Natijada ayrim qatlamlar yuqoriga ko‘tarilib, ulkan burmalarni hosil qilgan. Hozirgi kunda Marsda bunday faol tektonik jarayonlar kuzatilmaydi, biroq qadimiy izlar saqlanib qolgan.
Shuningdek, suratlarda turli yo‘nalishdagi shamollar ta’sirida shakllangan qumtepaliklarni ham ko‘rish mumkin. Mars Express apparati 2003-yildan buyon Qizil sayyora atrofida aylanib, uning yuzasini rangli va uch o‘lchovli formatda xaritalashtirib kelmoqda.
Ushbu missiya Mars yuzasi faqat qizil rangdan iborat emasligini, balki u yerda vulqon qumlari, loylar va muz qatlamlari kabi rang-barang unsurlar mavjudligini ko‘rsatib berdi.
