SpaceX kompaniyasi Falcon 9 raketasidan bosqichma-bosqich voz kechmoqda
Jahon tijoriy kosmonavtika bozori SpaceX kompaniyasining ko‘p yillik yetakchisi bo‘lgan Falcon 9 raketasining bosqichma-bosqich muomaladan chiqishiga tayyorgarlik ko‘rmoqda. Bu haqda One.uz xabar beradi.
Garchi kompaniya bu borada rasmiy bayonot bermagan bo‘lsa-da, soha mutaxassislari ushbu raketa tashuvchisi uchun yangi tijoriy missiyalarni buyurtma qilish imkoniyati deyarli yopilganini ta’kidlamoqdalar. Mazkur holat o‘n yillikning oxiriga borib kosmik parvozlar bozorida jiddiy bo‘shliq yuzaga kelishidan dalolat beradi, chunki SpaceX o‘zining barcha resurslarini yangi avlod Starship loyihasiga yo‘naltirishni maqsad qilgan.
Falcon 9 yillar davomida jahon kosmonavtikasining asosiy tayanchiga aylandi va yetti yuzga yaqin muvaffaqiyatli parvozlarni amalga oshirdi. Ushbu raketa yordamida nafaqat davlat va ilmiy buyurtmalar, balki minglab Starlink sun’iy yo‘ldoshlari ham orbitaga olib chiqildi.
SpaceX rahbariyati o‘zining muvaffaqiyatli texnologiyalarini ataylab yangilari bilan almashtirish strategiyasini qo‘llamoqda. Kompaniya 2028-yil oxiri va 2029-yil boshidan keyin amalga oshiriladigan qo‘shma parvozlar uchun arizalarni qabul qilishni to‘xtatgani bu jarayonning ilk jiddiy belgisi bo‘ldi.
Tijoriy bozor va kichik operatorlar duch kelayotgan qiyinchiliklar Hozirgi vaqtda alohida tijoriy missiyalarni xarid qilish mushkullashgani kelgusidagi loyihalarni rejalashtirishni murakkablashtirmoqda. Ayniqsa, bir nechta buyurtmachining yukini bitta raketada uchirishga asoslangan dasturlar to‘xtatilishi kichik sun’iy yo‘ldosh ishlab chiqaruvchilarga qattiq zarba beradi.
Ko‘plab kompaniyalar uchun Falcon 9 kosmosga chiqishning eng arzon va ishonchli yo‘li edi. Endilikda bozor ishtirokchilari "tekin va oson parvozlar davri tugadi" degan xulosaga kelishmoqda, bu esa 2029–2031-yillar oralig‘ida transport tanqisligini keltirib chiqarishi mumkin.
Italiyaning Avio kompaniyasi kabi boshqa ishlab chiqaruvchilar allaqachon sobiq SpaceX mijozlaridan murojaatlar olayotganini bildirmoqda. Biroq muammo shundaki, hozircha bozorda Falcon 9 o‘rnini to‘liq bosa oladigan va shunday yuqori chastotada parvozlarni amalga oshiradigan muqobil variantlar mavjud emas.
Kichik va o‘rta hajmdagi sun’iy yo‘ldosh operatorlari endi yangi hamkorlar izlashga majbur bo‘lmoqdalar. Muqobil raketalar va bozorning kelajagi Sohadagi bo‘shliqni to‘ldirish uchun Rocket Lab, Relativity Space va bir qator Yevropa kompaniyalari o‘zlarining yangi raketa tashuvchilari ustida ish olib bormoqdalar.
Masalan, Neutron va Terran R kabi loyihalar kelajakda Falcon 9 o‘rnini egallashi kutilmoqda. Shuningdek, Yevropaning Isar Aerospace va PLD Space korxonalari ham o‘z ishlanmalarini taqdim etish arafasida turibdi.
Biroq asosiy masala nafaqat yangi raketani yaratishda, balki uni muntazam va uzluksiz uchirish tizimini yo‘lga qo‘yishda qolmoqda. New Glenn va Vulcan kabi yirik loyihalar debyut parvozlarini amalga oshirgan bo‘lsa-da, ular hali tijoriy talabni to‘liq qondira oladigan darajadagi jadvalga chiqmagan.
Shu sababli, yaqin yillarda jahon kosmik transporti bozorida talab va taklif o‘rtasidagi muvozanatning buzilishi kuzatilishi ehtimoli yuqori.
