Astronomlar koinotdagi eng yosh ekzoplaneta mavjudligini tasdiqladi
Xalqaro astronomlar guruhi koinot tadqiqotlari tarixidagi eng yosh ekzoplaneta mavjudligini rasman tasdiqladi. Bu haqda One.uz xabar beradi.
Yer sayyorasidan taxminan 454 yorug‘lik yili masofasida, Ilonboqar yulduz turkumida joylashgan ushbu osmon jismi Elias 2-24b deb nomlandi. Mazkur ekzoplanetaning yoshi bir million yildan ham kam bo‘lib, u o‘z yulduzi atrofidagi gaz va chang qatlamidan moddalarni yig‘ish orqali hamon massa to‘plashda davom etmoqda.
Ushbu kashfiyot sayyoralarning paydo bo‘lishi haqidagi zamonaviy ilmiy qarashlarni tubdan o‘zgartirishi kutilmoqda. Elias 2-24 yulduzi va uning atrofida aylanayotgan yosh sayyora kosmik o‘lchovlarga ko‘ra endigina shakllanish bosqichida turgan tizimni tashkil etadi.
Shu vaqtga qadar eng yosh sayyoralar sifatida PDS 70 va WISPIT 2 tizimidagi obektlar e’tirof etilar edi, biroq ularning yoshi taxminan 5 million yilga teng bo‘lgan. Yangi topilgan sayyora esa avvalgi rekordchilardan bir necha barobar yoshroq ekani bilan ilm-fan olamini hayratga soldi.
Ilmiy modellar va kashfiyot tarixi Chilidagi Astrofizika tadqiqotlari instituti professori Lukas Syeza ta’kidlaganidek, sayyoralar shakllanishining amaldagi modellari hatto avvalgi rekordchilarni ham tushuntirishda qiyinchilikka duch kelayotgan edi. Elias 2-24b sayyorasining mavjudligi esa eng ilg‘or nazariyalarda ham muhim jarayonlar hisobga olinmaganini ko‘rsatib bermoqda.
Mazkur noyob obektning topilishi o‘n yillik mashaqqatli izlanishlar samarasidir. Bundan o‘n yil muqaddam ALMA radioteleskopi yulduz atrofidagi diskda tor bo‘shliqni qayd etgan edi.
Bu holat ichkarida yirik osmon jismi shakllanayotganidan darak beruvchi asosiy belgi hisoblanadi. Keyinchalik Yevropa janubiy observatoriyasining teleskopi yordamida mazkur yoriq ichidan xira obekt aniqlandi.
Hal qiluvchi tasvir esa Gavayi orollaridagi Kek observatoriyasining maxsus asbobi yordamida olindi. Ushbu qurilma yulduz nurini to‘sib, sayyorani to‘g‘ridan-to‘g‘ri kuzatish imkonini berdi.
Kelajakdagi tadqiqotlar istiqboli Astronomlarning dastlabki hisob-kitoblariga ko‘ra, Elias 2-24b massasi Yupiterdan taxminan ikki barobardan to‘rt barobargacha kattaroq bo‘lishi mumkin. Diskdagi bo‘shliq va yorqin chang halqasining o‘zaro mos kelishi gaz gigantlarining qattiq yadro atrofida tezkor modda yig‘ish yo‘li bilan shakllanishi haqidagi taxminlarni tasdiqlamoqda.
Bu esa yirik sayyoralarning koinotda qanday paydo bo‘lishi haqidagi savollarga aniqroq javob beradi. Tadqiqot mualliflaridan biri Andrea Bernardining fikricha, kelgusida bunday topilmalarni aniqlash yanada osonlashadi.
Hozirgi vaqtda Elias 2-24b mavjud texnologiyalar imkoniyatining eng yuqori nuqtasida turibdi. Biroq yaqin yillarda ishga tushiriladigan yangi avlod kosmik teleskoplari sayyoralarning tug‘ilish jarayonini yanada aniqroq o‘rganishga xizmat qiladi.
Mutaxassislar xulosasiga ko‘ra, bu kashfiyot koinotdagi tizimlar evolyutsiyasini baholashda yangi davrni boshlab beradi.
