Xabbl teleskopi Yer atrofida 200 minginchi aylanmasini yakunladi
Afsonaviy Xabbl kosmik teleskopi Yer sayyorasi atrofida o‘zining 200 minginchi aylanmasini muvaffaqiyatli yakunlab, jahon ilm-fani tarixida muhim natijani qayd etdi. Bu haqda One.uz xabar beradi.
O‘ttiz olti yildan buyon fazoda tinimsiz xizmat qilayotgan ushbu noyob qurilma insoniyat yaratgan eng samarali ilmiy vositalardan biri bo‘lib qolmoqda. Mazkur yubiley aylanishi davomida teleskop koinotning kengayish tezligini, ya’ni Xabbl doimiyligi ko‘rsatkichini aniqlashtirishga qaratilgan tadqiqotlarni amalga oshirdi.
Olingan ma’lumotlar koinotning o‘tmishi va kelajagini o‘rganishda beqiyos ahamiyatga ega. Fazoviy apparat o‘z faoliyati davomida sakkiz milliard kilometrdan ortiq masofani bosib o‘tdi va bir million yetti yuz mingdan ziyod ilmiy kuzatuvlarni amalga oshirdi.
Garchi texnologiyalar shiddat bilan rivojlanayotgan bo‘lsa-da, ushbu teleskop hali ham koinot sir-asrorlarini ochishda asosiy manba bo‘lib xizmat qilmoqda. Uning yordamida olingan suratlar va ma’lumotlar astronomiya sohasida minglab ilmiy kashfiyotlarga asos bo‘ldi.
Ilmiy tadqiqotlar va yangi vazifalar Hozirgi vaqtda Xabbl teleskopi 2025-yilda Jeyms Uebb kosmik apparati tomonidan kashf etilgan Afina nomli o‘ta yangi yulduzni kuzatishda davom etmoqda. Mazkur yulduz portlashidan tarqalgan yorug‘lik gravitatsion linza vazifasini bajaruvchi galaktikalar to‘plami orqali o‘tib, bir vaqtning o‘zida bir nechta tasvirlarni hosil qilmoqda.
Olimlar ushbu yorug‘likning takroriy ko‘rinishlarini 2027-yilning bahorigacha kutishmoqda. Ushbu jarayonlar orasidagi vaqt farqini aniq o‘lchash orqali mutaxassislar galaktikalar to‘plami massasining taqsimlanish xaritasini tuzishni rejalashtirgan.
Bu esa koinotning kengayish tezligi kabi fundamental fizik parametrlarni yanada aniqroq belgilash imkonini beradi. Xabblning bunday murakkab vazifalarni bajarishi uning texnik imkoniyatlari hali ham yuqori ekanligidan dalolat beradi.
Zamonaviy texnologiyalar bilan hamkorlik Yoshi ancha ulug‘ bo‘lishiga qaramay, Xabbl teleskopi o‘zining noyob afzalliklarini saqlab qolgan. U asosan ultrabinafsha va optik diapazonlarda ishlaydi.
Bu xususiyat uni infraqizil nurlarda ishlovchi Jeyms Uebb va Nensi Greys Roman kabi zamonaviy teleskoplar uchun eng yaxshi hamkorga aylantiradi. Turli to‘lqin uzunliklarida olib borilayotgan birgalikdagi kuzatuvlar koinot haqida to‘liqroq tasavvur hosil qilishga yordam beradi.
1990-yilda fazoga chiqarilgan ushbu qurilma Quyosh tizimidagi sayyoralardan tortib, eng olis galaktikalargacha bo‘lgan masofalarni kechayu kunduz o‘rganmoqda. Astronomlar orasida ushbu teleskopdan foydalanishga bo‘lgan talab yildan-yilga ortib bormoqda.
Hozirda ilmiy kuzatuvlar uchun beriladigan arizalar soni teleskopning mavjud ish vaqtidan yetti barobar ko‘pdir. NASA rasmiy manbalari orqali esa ushbu afsonaviy qurilmaning joriy faoliyatini istalgan vaqtda kuzatib borish mumkin.
