Somon Yo'li galaktikasida ilk bor mikroblazar obyekti aniqlandi
Xalqaro tadqiqotchilar guruhi qariyb o‘ttiz yillik izlanishlardan so‘ng Somon Yo‘li galaktikasida ilk bor mikroblazar ob’yektini aniqlashga muvaffaq bo‘ldi. Bu haqda One.uz xabar beradi.
Bu kashfiyot o‘ta yorqin va uzoq galaktikalar yadrosining kichraytirilgan nusxasi hisoblanib, u 1983-yilda qayd etilgan IRAS 18293−0941 tizimi ekanligi tasdiqlandi. Mazkur yangilik zamonaviy astrofizika fanida kosmik nurlarning kelib chiqish sirlarini o‘rganishda yangi davrni ochib berishi kutilmoqda.
Ispaniyaning Xaen universiteti olimlari boshchiligidagi xalqaro guruh ushbu kashfiyotni dunyodagi eng sezgir radioteleskoplar tarmog‘i yordamida amalga oshirdi. Mazkur kosmik tizim o‘nlab quyosh massasiga teng bo‘lgan qora tuynuk hamda unga o‘z moddasini berayotgan ulkan yulduzdan tashkil topgan.
Qora tuynuk atrofida yig‘ilayotgan moddalar kuchli magnit maydoni ta’sirida qarama-qarshi yo‘nalishga otilib chiquvchi ikkita oqimni, ya’ni jetlarni hosil qiladi. Kashfiyotning o‘ziga xos xususiyatlari Tadqiqotlar natijasida ma’lum bo‘lishicha, ushbu oqimlardan biri deyarli to‘g‘ridan-to‘g‘ri Yer sayyorasi yo‘nalishida harakatlanmoqda.
Undagi moddalar yorug‘lik tezligining 75 foiziga teng tezlikda harakat qilishi aniqlangan. Tizim bizdan taxminan 12 000 yorug‘lik yili masofasida joylashgan bo‘lib, u kosmik nurlanishni o‘rganish uchun juda qulay tabiiy laboratoriya vazifasini o‘taydi.
Mutaxassislarning tushuntirishicha, kuzatuv davomida faqat bitta oqimning ko‘rinishi nisbiylik nazariyasidagi Doppler samarasi bilan bog‘liq. Yerga qarab yuqori tezlikda harakatlanayotgan nur oqimi ancha yorqinroq ko‘rinsa, teskari tomonga yo‘nalgani deyarli sezilmaydi.
Bu holat yulduz massasiga ega qora tuynuklarning ham o‘ta yirik galaktikalar markazidagi jarayonlar kabi ishlashini isbotlaydi. Ilmiy ahamiyat va kelgusi rejalar Qo‘shimcha kuzatuvlar natijasida tizim tarkibidagi jismlar bir-biri atrofida 11 kundan ortiqroq vaqt ichida aylanishi aniqlandi.
Shuningdek, ikkinchi oqim yulduzlararo muhitda uzunligi 100 yorug‘lik yiliga teng bo‘lgan ulkan bo‘shliq hosil qilgani ma’lum bo‘ldi. Bu hududda zaryadlangan zarralar Yerdagi eng kuchli tezlatgichlardan millionlab marta yuqori quvvatga ega bo‘lib, tabiiy energiya manbaiga aylanadi.
Hozirda olimlar ushbu yagona tizim misolida uchta muhim jarayonni, ya’ni oqimning boshlanishi, muhitdagi o‘zgarishlar va zarralarning energiya to‘plash nuqtalarini bir vaqtda o‘rganish imkoniga ega bo‘ldilar. Kelgusida mazkur hududni yanada chuqurroq tadqiq etish orqali koinotdagi energiya almashinuvi jarayonlarini to‘liq tushunib olish rejalashtirilgan.
