NASA teleskopini qutqarishi kerak bo'lgan qurilma atmosferada yonib ketdi

NASAning mashhur Swift kosmik observatoriyasi faoliyatini davom ettirish maqsadida amalga oshirilgan noyob loyiha texnik nosozliklar tufayli kutilgan natijani bermadi. Bu haqda One.uz xabar beradi.

Qiymati 30 million dollarga teng bo‘lgan LINK nomli maxsus robotlashtirilgan qurilma 25-sentyabr kuni orbitadan chiqib, Yer atmosferasida yonib ketdi. Ushbu loyiha fazoviy chiqindilarni kamaytirish va xizmat muddati tugayotgan orbital apparatlarni qutqarish borasidagi ilk muhim qadamlardan biri bo‘lishi ko‘zda tutilgan edi.

Katalyst Space kompaniyasi tomonidan ishlab chiqilgan mazkur apparat joriy yilning 3-iyul kuni Marshall orollaridan fazoga uchirilgan. Missiyaning asosiy maqsadi o‘zining mustaqil harakatlantiruvchi tizimiga ega bo‘lmagan Swift teleskopini maxsus mexanik qo‘llar yordamida tutib olish va uni yuqoriroq orbitaga ko‘tarishdan iborat edi.

Bu chora 2004-yildan buyon faoliyat yuritib kelayotgan ilmiy observatoriyaning ish faoliyatini yana uzoq yillarga uzaytirish imkonini berishi kerak edi. Orbital sinovlar va texnik muammolar Parvozning dastlabki bosqichi reja asosida kechib, qurilma orbital manevrlarni muvaffaqiyatli bajardi.

Biroq tizimlarni to‘liq ishga tushirish jarayonida boshqaruvda jiddiy muammolar yuzaga keldi. Elektron nosozliklar oqibatida apparatning yo‘nalishini belgilovchi uchta asosiy mahovikdan ikkitasi ishdan chiqdi.

Ko‘p o‘tmay reaktiv boshqaruv tizimi klapanida ham nosozlik aniqlanib, vaziyat yanada murakkablashdi. Akkumulyator va boshqaruv tizimidagi nosozliklar tufayli LINK apparati o‘z o‘qi atrofida boshqarib bo‘lmaydigan darajada aylana boshladi.

Muhandislar qolgan bitta mahovik va yordamchi dvigatellar yordamida nazoratni qisman tiklashga erishgan bo‘lsalar-da, bu jarayon juda ko‘p miqdordagi yoqilg‘i sarflanishiga sabab bo‘ldi. Natijada asosiy vazifani bajarish uchun zarur bo‘lgan resurslar keskin kamayib ketdi.

Loyiha maqsadining o‘zgarishi Mutaxassislar mavjud yoqilg‘i zaxirasi Swift teleskopini xavfsiz tutib olish va uning orbitasini o‘zgartirish uchun yetarli emasligini tushunib yetishdi. Shu sababli, 19-avgust kuni qutqaruv operatsiyasi rasman to‘xtatildi.

Shunga qaramay, apparatning qolgan imkoniyatlaridan qo‘shimcha ilmiy tajribalar o‘tkazish uchun foydalanildi. Xususan, bortdagi robotlashtirilgan uskunalar sinovdan o‘tkazilib, teleskopga yaqin masofadan turib uning noyob suratlari olindi.

Swift observatoriyasi koinotdagi eng kuchli energetik hodisalarni, ya’ni gamma-nurlanish chaqnashlarini o‘rganish uchun xizmat qiladi. Garchi LINK qurilmasi o‘zining asosiy vazifasini bajara olmagan bo‘lsa-da, ushbu missiya davomida to‘plangan tajriba kelajakda orbital xizmat ko‘rsatish texnologiyalarini rivojlantirishda muhim poydevor bo‘lib xizmat qiladi.