Quyosh qadimda o'z tizimidagi to'qqizinchi sayyorani yutib yuborgan bo'lishi mumkin
Quyosh tizimining shakllanish tarixi haqida yangi va hayratlanarli ilmiy taxmin ilgari surildi. Bu haqda One.uz xabar beradi.
Egey universiteti professori Mutlu Yildiz tomonidan o‘tkazilgan tadqiqot natijalariga ko‘ra, qadimda tizimimizda to‘qqizinchi sayyora mavjud bo‘lgan, biroq u yosh Quyosh tomonidan yutib yuborilgan. Olimlar massasi Yerikidan bir necha baravar katta bo‘lgan ushbu yirik sayyorani Superyer deb atashmoqda.
Mazkur hodisa Quyoshning kimyoviy tarkibidagi tushunarsiz o‘zgarishlarni va boshqa tizimlarda uchraydigan yirik sayyoralarning bizda nega yo‘qligini izohlashi mumkin. Ushbu ilmiy faraz bir necha yillardan buyon astronomlarni o‘ylantirib kelayotgan savollarga javob topishga qaratilgan.
Xususan, Quyosh sirtidagi litiy elementining miqdori kutilganidan ancha kam ekani aniqlangan edi. Standart ilmiy hisob-kitoblar Quyoshda ushbu modda ko‘proq bo‘lishi kerakligini ko‘rsatadi.
Mutlu Yildizning fikricha, massiv sayyoraning Quyosh ichiga tortib ketilishi yulduzning tashqi qatlamlaridagi litiyni chuqur qatlamlarga surib yuborgan. Yuqori haroratli ichki hududlarda esa bu element tezda parchalanib ketgan, natijada yulduz yuzasida uning miqdori keskin kamaygan.
Litiy tanqisligi va yulduzning ichki tuzilishi Ikkinchi muhim dalil Quyoshning ichki tuzilishidagi nozik tebranishlar va o‘zgarishlar bilan bog‘liq. Tadqiqotchilar yulduzning rivojlanish bosqichlarini matematik modellar yordamida tahlil qilganda, tashqi ta’sirsiz bunday holat yuzaga kelmasligini aniqlashdi.
Sayyoraning Quyosh qobig‘idan o‘tib, asta-sekin erib ketishi ssenariysi barcha kuzatilgan anomaliyalarga mantiqiy yechim bo‘la oladi. Bu jarayon yulduzning fizik xususiyatlarini o‘zgartirib, uni hozirgi holatiga keltirgan bo‘lishi ehtimoli juda yuqori.
Koinotdagi topishmoqlarga yangicha yondashuv Agar ushbu nazariya o‘z tasdig‘ini topsa, u koinotdagi yana bir jumboqni hal qiladi. Zamonaviy astronomik kuzatishlar shuni ko‘rsatadiki, boshqa yulduz tizimlarida Superyer toifasidagi sayyoralar juda ko‘p uchraydi.
Bizning Quyosh tizimimizda esa bunday yirik toshloq sayyoraning yo‘qligi uzoq vaqt davomida tushunarsiz bo‘lib kelayotgan edi. Yangi tadqiqot bu bo‘shliqni to‘ldirib, yagona yirik sayyora Quyoshning shakllanish davridayoq markaziy yulduz tomonidan yutilganini asoslab beradi.
Hozircha ushbu faraz nazariy xarakterga ega bo‘lsa-da, u ko‘plab ilmiy dalillar bilan quvvatlanmoqda. Kelajakda Quyoshning kimyoviy tarkibini yanada chuqurroq o‘rganish va boshqa yulduzlardagi shunga o‘xshash holatlarni solishtirish orqali ushbu taxminni to‘liq isbotlash rejalashtirilgan.
Bu kashfiyot insoniyatning koinot va o‘z yashash muhiti haqidagi tasavvurlarini tubdan o‘zgartirishi mumkin.
