Bugun
Bugungi reyslar jadvali — 20 noyabr
+15°
qisman bulutli shamol 4 m/s, janubi-sharq
ENRU

Koinotga uchgan sichqonlarning avlodida jiddiy salomatlik muammolari aniqlandi

Texnologiya
15
Koinotga uchgan sichqonlarning avlodida jiddiy salomatlik muammolari aniqlandi
Xalqaro kosmik stansiyada 42 kun davomida boʻlib qaytgan urgʻochi sichqonlar ustida oʻtkazilgan tadqiqotlar kutilmagan natijalarni koʻrsatdi. Bu haqda One.uz xabar beradi.

Yerga qaytgan ushbu kemiruvchilar sogʻlom nasl berish qobiliyatini saqlab qolgan boʻlsa-da, ularning qizlari va nabiralarida reproduktiv salomatlik bilan bogʻliq jiddiy oʻzgarishlar aniqlandi. Kanzas universiteti Tibbiyot markazi hamda NASA mutaxassislari tomonidan oʻtkazilgan ushbu ilmiy ish kosmik parvozlarning ayollar organizmi va kelgusi avlodlar fiziologiyasiga taʼsirini oʻrgangan ilk keng koʻlamli loyihaga aylandi.

Tajriba doirasida urgʻochi sichqonlar 2023-yilning noyabr oyida SpaceX yuk kemasi orqali koinotga yoʻllangan edi. Stansiyada 42 kun boʻlib qaytgan ona sichqonlar Yerda muvaffaqiyatli homilador boʻlib, sogʻlom bolalarni dunyoga keltirdi.

Dastlabki avlodda tugʻilish koʻrsatkichlari nazorat guruhidagidan biroz pastroq boʻlsa-da, bu farq jiddiy tashvish uygʻotmadi va birinchi avlod vakillari meʼyordagi rivojlanish bosqichlarini bosib oʻtdi. Keyingi avlodlardagi salbiy oʻzgarishlar Biroq, mutaxassislar asosiy muammolar kosmik sayohatchilarning qizlari va nabiralarida namoyon boʻlganini taʼkidlamoqda.

Xususan, koinotda boʻlgan onalarning qizlarida mushak kuchi 15 foizga kamaygani kuzatildi. Shuningdek, ular maxsus ruhiy testlarda yuqori darajadagi bezovtalik va stress belgilarini namoyish etdi.

Eng asosiysi, ushbu ikkinchi avlod vakillarining oʻzidan koʻpayish koʻrsatkichlari keskin pasayib, tugʻilgan bolalar soni sezilarli darajada kamayib ketdi. Tadqiqot davomida urgʻochi sichqonlarning tuxumdon zaxirasini belgilovchi maxsus gormon darajasi pasayib ketgani qayd etildi.

Mazkur oʻzgarish nafaqat ikkinchi avlodda, balki uchinchi avlod vakillari boʻlgan nabiralarda ham saqlanib qolgan. Olimlar hozircha bu hodisaning aniq sabablarini toʻliq tushuntirib bera olmayapti, biroq nasldan-naslga oʻtuvchi bu taʼsir mexanizmini oʻrganish boʻyicha izlanishlar davom ettirilmoqda.

Ehtimoliy sabablar va xavf omillari Mutaxassislarning taxminiga koʻra, bunday holat vaznsizlik sharoitida hujayralarning tez qarishi bilan bogʻliq boʻlishi mumkin. Avvalgi tajribalarda ham mikroogʻirlik taʼsirida hujayraviy stress va energiya ishlab chiqaruvchi mitoxondriyalar faoliyati buzilishi kuzatilgan edi.

Mitoxondriyal maʼlumotlar faqat ona orqali oʻtishini inobatga olsak, bu nazariya kuzatilgan oʻzgarishlarni qisman izohlashi mumkin. Shuni ham aytish joizki, tadqiqot maʼlum cheklovlarga ega.

Tajribada atigi 20 ta urgʻochi sichqon ishtirok etgan va parvoz muddati nisbatan qisqa boʻlgan. Bundan tashqari, Xalqaro kosmik stansiya Yerning himoya qatlami ichida joylashgani sababli, ochiq koinotdagi kuchli radiatsiya taʼsiri bu yerda toʻliq namoyon boʻlmaydi.

Kelajakda Oy yoki Marsga uzoq muddatli safarlar rejalashtirilayotgan bir paytda, bunday reproduktiv xavflarni chuqurroq oʻrganish insoniyat uchun hayotiy ahamiyatga ega.
Nodirbek RazzokovBosh muharrir, muxbir

O‘xshash yangiliklar

Futbol akademiyalari uchun Skaut: to‘lov, davomat va ota-ona bilan aloqa endi bitta tizimda
Futbol akademiyalari uchun Skaut: to‘lov, davomat va ota-ona bilan aloqa endi bitta tizimda
ALLTEN MCHJ IT kompaniyasi futbol akademiyalari va sport maktablari uchun Skaut tizimini ishga tushirdi. Tizimda CRM va mobil ilovalar bor: akademiya rahbari to‘lov va qarzni, murabbiy davomatni,
Texnologiya12:29, 04-11-2026
Apple Pay O‘zbekistonda rekord 142 ming mijozni jalb qildi
Apple Pay O‘zbekistonda rekord 142 ming mijozni jalb qildi
O‘zbekistonda global to‘lov tizimi Apple Pay rasmiy ravishda ishga tushirildi va dastlabki kun o‘zining rekord ko‘rsatkichlari bilan eslatib qoldi. Uzum Bank
Texnologiya18:42, 28-10-2026
Shanxay ko‘chalarida robot-politsiyachilar xizmatga tushdi
Shanxay ko‘chalarida robot-politsiyachilar xizmatga tushdi
Xitoyning eng yirik megapolislaridan biri bo‘lgan Shanxay shahri ko‘chalarida insonsimon robotlar sinovdan o‘tkazila boshlandi. Mazkur innovatsion qurilmalar yo‘l
Texnologiya10:33, 28-10-2026
O‘zbekistonda Apple Pay va Google Pay rasmiy ishga tushdi
O‘zbekistonda Apple Pay va Google Pay rasmiy ishga tushdi
O‘zbekistonda 27 oktyabr kuni foydalanuvchilarga bank kartalarini Apple Pay va Google Pay to‘lov tizimlariga ulash imkoniyati ochildi. Bu o‘zgarish shaxsiy moliyaviy
Texnologiya14:12, 27-10-2026
Britaniyada shaxmat uchun o‘ziga xos aylanuvchi silindrsimon taxta yaratildi
Britaniyada shaxmat uchun o‘ziga xos aylanuvchi silindrsimon taxta yaratildi
Britaniyaning Design by Joffrey dizayn studiyasi shaxmat olamida inqilobiy yangilik sifatida baholanayotgan o‘ziga xos loyihani taqdim etdi. Ijodkorlar asrlar davomida
Texnologiya23:54, 26-10-2026
L3Harris va Palantir sun'iy intellekt yordamida dronlarga qarshi majmualarni takomillashtiradi
L3Harris va Palantir sun'iy intellekt yordamida dronlarga qarshi majmualarni takomillashtiradi
AQSH mudofaa korporatsiyasi L3Harris va ma'lumotlar tahlili kompaniyasi Palantir harbiy texnikalarni takomillashtirish uchun sun'iy intellekt texnologiyalarini joriy etish ustida birgalikda ish
Texnologiya12:14, 26-10-2026