Koinotga uchgan sichqonlarning avlodida jiddiy salomatlik muammolari aniqlandi
Xalqaro kosmik stansiyada 42 kun davomida boʻlib qaytgan urgʻochi sichqonlar ustida oʻtkazilgan tadqiqotlar kutilmagan natijalarni koʻrsatdi. Bu haqda One.uz xabar beradi.
Yerga qaytgan ushbu kemiruvchilar sogʻlom nasl berish qobiliyatini saqlab qolgan boʻlsa-da, ularning qizlari va nabiralarida reproduktiv salomatlik bilan bogʻliq jiddiy oʻzgarishlar aniqlandi. Kanzas universiteti Tibbiyot markazi hamda NASA mutaxassislari tomonidan oʻtkazilgan ushbu ilmiy ish kosmik parvozlarning ayollar organizmi va kelgusi avlodlar fiziologiyasiga taʼsirini oʻrgangan ilk keng koʻlamli loyihaga aylandi.
Tajriba doirasida urgʻochi sichqonlar 2023-yilning noyabr oyida SpaceX yuk kemasi orqali koinotga yoʻllangan edi. Stansiyada 42 kun boʻlib qaytgan ona sichqonlar Yerda muvaffaqiyatli homilador boʻlib, sogʻlom bolalarni dunyoga keltirdi.
Dastlabki avlodda tugʻilish koʻrsatkichlari nazorat guruhidagidan biroz pastroq boʻlsa-da, bu farq jiddiy tashvish uygʻotmadi va birinchi avlod vakillari meʼyordagi rivojlanish bosqichlarini bosib oʻtdi. Keyingi avlodlardagi salbiy oʻzgarishlar Biroq, mutaxassislar asosiy muammolar kosmik sayohatchilarning qizlari va nabiralarida namoyon boʻlganini taʼkidlamoqda.
Xususan, koinotda boʻlgan onalarning qizlarida mushak kuchi 15 foizga kamaygani kuzatildi. Shuningdek, ular maxsus ruhiy testlarda yuqori darajadagi bezovtalik va stress belgilarini namoyish etdi.
Eng asosiysi, ushbu ikkinchi avlod vakillarining oʻzidan koʻpayish koʻrsatkichlari keskin pasayib, tugʻilgan bolalar soni sezilarli darajada kamayib ketdi. Tadqiqot davomida urgʻochi sichqonlarning tuxumdon zaxirasini belgilovchi maxsus gormon darajasi pasayib ketgani qayd etildi.
Mazkur oʻzgarish nafaqat ikkinchi avlodda, balki uchinchi avlod vakillari boʻlgan nabiralarda ham saqlanib qolgan. Olimlar hozircha bu hodisaning aniq sabablarini toʻliq tushuntirib bera olmayapti, biroq nasldan-naslga oʻtuvchi bu taʼsir mexanizmini oʻrganish boʻyicha izlanishlar davom ettirilmoqda.
Ehtimoliy sabablar va xavf omillari Mutaxassislarning taxminiga koʻra, bunday holat vaznsizlik sharoitida hujayralarning tez qarishi bilan bogʻliq boʻlishi mumkin. Avvalgi tajribalarda ham mikroogʻirlik taʼsirida hujayraviy stress va energiya ishlab chiqaruvchi mitoxondriyalar faoliyati buzilishi kuzatilgan edi.
Mitoxondriyal maʼlumotlar faqat ona orqali oʻtishini inobatga olsak, bu nazariya kuzatilgan oʻzgarishlarni qisman izohlashi mumkin. Shuni ham aytish joizki, tadqiqot maʼlum cheklovlarga ega.
Tajribada atigi 20 ta urgʻochi sichqon ishtirok etgan va parvoz muddati nisbatan qisqa boʻlgan. Bundan tashqari, Xalqaro kosmik stansiya Yerning himoya qatlami ichida joylashgani sababli, ochiq koinotdagi kuchli radiatsiya taʼsiri bu yerda toʻliq namoyon boʻlmaydi.
Kelajakda Oy yoki Marsga uzoq muddatli safarlar rejalashtirilayotgan bir paytda, bunday reproduktiv xavflarni chuqurroq oʻrganish insoniyat uchun hayotiy ahamiyatga ega.
