Kot-d’Ivuar va San-Marino koinotni tadqiq qilish kelishuviga qo'shildi
Koinotni tinch maqsadlarda o‘rganish va tadqiq etish bo‘yicha xalqaro hamkorlik doirasi kengayishda davom etmoqda. Bu haqda One.uz xabar beradi.
Kot-d’Ivuar va San-Marino davlatlari AQSh Milliy aeronavtika va koinotni tadqiq qilish boshqarmasi (NASA) tomonidan ilgari surilgan Artemis kelishuvlariga rasman qo‘shildi. Ushbu hujjatni imzolash orqali mazkur mamlakatlar koinotni tadqiq qilish bo‘yicha global tashabbusning 75 va 76-ishtirokchilariga aylandi.
Bu qadam nafaqat yirik davlatlar, balki rivojlanayotgan va kichik mamlakatlarning ham kosmik izlanishlarga bo‘lgan qiziqishi ortib borayotganini ko‘rsatadi. Kot-d’Ivuar uchun ushbu kelishuvga a’zo bo‘lish jarayoni Abijan shahrida o‘tkazilgan Afrika ittifoqining koinot ko‘rgazmasi doirasida amalga oshirildi.
Mamlakat nomidan hujjatni Oliy ta’lim va ilmiy tadqiqotlar vaziri imzoladi. Shuni ta’kidlash joizki, ushbu Afrika davlati 2019-yildan buyon NASA bilan Yer yuzasini kuzatish va geodeziya sohalarida yaqindan hamkorlik qilib kelmoqda.
Shuningdek, mamlakatda 2025-yilda milliy kosmik agentlik tashkil etilgan bo‘lib, u sun’iy yo‘ldosh aloqasi va astronomiya yo‘nalishidagi loyihalarni muvofiqlashtiradi. Xalqaro hamkorlikning yangi bosqichi San-Marino davlatining mazkur shartnomaga qo‘shilishi esa Rimini shahrida bo‘lib o‘tgan rasmiy tadbirda qayd etildi.
Garchi ushbu Yevropa davlati hozircha keng ko‘lamli kosmik infratuzilmaga ega bo‘lmasa-da, kelishuvga a’zolik unga kelajakda Oy missiyalarida ishtirok etish imkoniyatini beradi. NASA rasmiylari San-Marinoning intilishlarini yuqori baholab, koinotni o‘rganishda har bir davlatning hissasi muhim ekanini bildirdi.
Artemis kelishuvlari 2020-yilda AQSh va yana yetti mamlakat tomonidan ta’sis etilgan bo‘lib, u Oy, Mars va boshqa osmon jismlarini tadqiq qilishda xavfsizlik hamda shaffoflikni ta’minlashga xizmat qiladi. Hujjatning asosiy maqsadi koinotdagi faoliyatni tinch yo‘l bilan, xalqaro huquq normalariga tayangan holda olib borishdir.
Bu tizim davlatlar va xususiy kompaniyalar uchun umumiy qoidalarni belgilab beradi. Kelishuvning ahamiyati va imkoniyatlari Mutaxassislarning fikriga ko‘ra, ushbu hujjatni imzolash mamlakat zimmasiga darhol moliyaviy majburiyatlar yuklamaydi yoki biron-bir loyihada majburiy ishtirokni talab qilmaydi.
Aksincha, u koinotni o‘rganishning umuminsoniy tamoyillarini qo‘llab-quvvatlashni anglatadi. Shu bilan birga, kelishuvga a’zo davlatlar ilmiy asbob-uskunalar yaratish, sun’iy yo‘ldoshlar uchirish va yangi texnologiyalarni sinovdan o‘tkazish orqali global loyihalarga qo‘shilish huquqiga ega bo‘ladi.
Bugungi kunda Artemis dasturi insoniyatni yana Oyga qaytarish va u yerda uzoq muddatli bazalar qurishni maqsad qilgan. Kot-d’Ivuar va San-Marino kabi davlatlarning ushbu jarayonga qo‘shilishi koinot tadqiqotlari faqatgina sanoqli davlatlar monopoliyasi emas, balki butun dunyo hamjamiyatining umumiy ishi ekanini tasdiqlaydi.
Bunday hamkorlik kelajakda koinot resurslaridan samarali foydalanish va ilmiy kashfiyotlar ko‘lamini kengaytirishga xizmat qiladi.
