Zamonaviy avtomobillar haydovchilar haqidagi shaxsiy ma’lumotlarni ochiqchasiga to‘plamoqda
Zamonaviy avtomobillar o‘rnatilgan simsiz internet, global joylashuvni aniqlash tizimi va boshqa tarmoq texnologiyalari yordamida o‘z egalari haqida ulkan hajmdagi ma’lumotlarni to‘playdi va bu ma’lumotlar maxfiy qolmayapti. Bu haqda One.uz xabar beradi.
Nortistern universiteti tadqiqotchilari o‘tkazgan yangi ilmiy ish shuni ko‘rsatdiki, avtomobilsozlik sanoatida shaxsiy ma’lumotlarni uchinchi shaxslarga uzatish ko‘lami o‘ta keng bo‘lib, iste’molchilar uchun undan qochish deyarli imkonsizdir. O‘rganishlar natijasiga ko‘ra, haydovchilarning qayerga borishi, aloqa ma’lumotlari va hatto avtomobildan foydalanish odatlari yirik texnologik kompaniyalar hamda reklama agentliklari qo‘liga ochiqchasiga yetib bormoqda.
Mazkur tadqiqot dunyoga mashhur o‘n yettita avtomobilsozlik brendiga tegishli bo‘lgan yigirma bitta so‘nggi rusumdagi mashinani qamrab oldi. Ular orasida Kadillak, Shevrole, Ford, Lyusid, Rivian, Tesla va Toyota kabi ommabop brendlar bor.
Mutaxassislar nafaqat transport vositalarining o‘zini, balki ularga mos keluvchi o‘ttizta mobil ilovani ham sinchiklab o‘rganib chiqishdi. Tahlillar shuni ko‘rsatdiki, zamonaviy transport vositalari shunchaki harakatlanish vositasi emas, balki ma’lumot yig‘uvchi yirik qurilmaga aylanib ulgurgan.
Ma’lumotlar uzatilishi va xavfsizlik muammolari Tadqiqot natijalariga ko‘ra, tekshirilgan yigirma bitta avtomobilning o‘n to‘qqiztasi ma’lumotlar oqimini kamida bitta uchinchi tomonga yo‘naltirgan. Sinovdan o‘tgan mobil ilovalarning yettitasi esa transport vositasining identifikatsiya raqami, elektron pochta manzillari, telefon raqamlari va aniq geolokatsiya kabi o‘ta shaxsiy ma’lumotlarni reklama hamda kuzatuv bilan shug‘ullanuvchi kompaniyalarga uzatgani aniqlandi.
Bu esa haydovchining shaxsiy hayoti daxlsizligiga jiddiy putur yetkazadi. Mutaxassislar haydovchilarning shaxsiy ma’lumotlari Adobe, Google, Microsoft, Meta va Yahoo kabi yirik texnologiya gigantlariga yetib borayotganini tasdiqlashdi.
Bir nechta turdagi axborotlar aynan bitta uchinchi tarafga yuborilishi natijasida reklama beruvchilar va ma’lumotlar brokerlari iste’molchilarning chuqurlashtirilgan raqamli profillarini yaratish imkoniyatiga ega bo‘lmoqda. Bunday profillar keyinchalik banklar va sug‘urta kompaniyalari kabi tashkilotlarga sotilishi mumkin, bu esa foydalanuvchilar uchun moliyaviy va huquqiy xavflarni keltirib chiqaradi.
Ishlab chiqaruvchilarning munosabati Tadqiqot jarayonida aniqlanishicha, mobil ilovani avtomobilga ulash reklamachilar va kuzatuvchilarning ta’sirini taxminan ikki baravar oshiradi. Ko‘pgina avtomobil ishlab chiqaruvchilar mobil ilovalardagi ayrim havolalar tashqi veb-sahifalarga ochilishini va ular mijoz ma’lumotlarini yig‘uvchi maxsus fayllarni o‘z ichiga olishini tan olishgan.
Biroq, eng achinarlisi shundaki, bu jarayonlarning aksariyati haydovchilarning roziligisiz yoki ularni ogohlantirmasdan amalga oshirilmoqda. Tadqiqot natijalari avtomobil ishlab chiqaruvchilarga taqdim etilganda, Honda kompaniyasidan tashqari barcha brendlar mas’uliyatni boshqalarga yoki to‘g‘ridan-to‘g‘ri iste’molchilarning o‘ziga yuklashga urinishdi.
Honda kompaniyasi esa holatdan xabardor bo‘lgach, o‘zining ma’lumot yig‘ish amaliyotini qayta ko‘rib chiqdi va hamkorlaridan barcha geolokatsiya ma’lumotlarini o‘chirib tashlashni talab qildi. Bu holat avtomobilsozlik sohasida shaxsiy ma’lumotlar himoyasi hali ham oqsayotganini ko‘rsatadi.
