Bugun
Bugungi reyslar jadvali — 19 noyabr
+13°
to‘liq bulutli shamol 2 m/s, shimoli-sharq
ENRU

Olimlar lazer yordamida yopiq obyektlarni ko'rish texnologiyasini yaratdi

Texnologiya
17
Olimlar lazer yordamida yopiq obyektlarni ko'rish texnologiyasini yaratdi
Xalqaro tadqiqotchilar guruhi o‘ta quvvatli lazer qurilmasi yordamida sun’iy muon nurlarini hosil qilib, ilk bor yopiq obyektning tasvirini olishga muvaffaq bo‘ldi. Bu haqda One.uz xabar beradi.

Ushbu muhim ilmiy tajriba Ruminiyadagi yadro fizikasiga ixtisoslashgan yirik lazer markazida o‘tkazildi. Mazkur kashfiyot qalin metall yoki beton to‘siqlar ortidagi narsalarni qisqa vaqt ichida ko‘rish imkonini berishi bilan ilm-fan olamida katta qiziqish uyg‘otdi.

Muonlar elektronlarga o‘xshash zarralar bo‘lib, vazni jihatidan ulardan taxminan ikki yuz baravar og‘irroq hisoblanadi. Aynan mana shu xususiyat ularga metall, beton va tog‘ jinslari kabi zich materiallarning bir necha metrlik qatlamidan osongina o‘tib ketish imkonini beradi.

O‘tgan zarralar soni hamda ularning harakat yo‘nalishi o‘zgarishini tahlil qilish orqali obyektlarning ichki tuzilishini ularni ochmasdan yoki buzmasdan turib o‘rganish mumkin. Ilm-fanda bunday usul muografiya deb ataladi.

Sun’iy muon manbai va tajriba jarayoni Odatda muografiya usulida kosmik nurlarning atmosfera zarralari bilan to‘qnashuvi natijasida tabiiy ravishda yuzaga keladigan muonlardan foydalaniladi. Shu usul yordamida, masalan, Misr piramidalarining ichki tuzilishi va ulardagi yashirin xonalar tadqiq qilingan edi.

Biroq tabiatdagi muonlar nisbatan kam uchraydi, ya’ni har bir kvadrat santimetr yuzadan soniyasiga atigi bitta zarracha o‘tadi. Shu sababli batafsil tasvir hosil qilish uchun oylar davomida uzluksiz kuzatuv olib borish talab etilar edi.

Ushbu muammoga yechim topish maqsadida olimlar laboratoriya sharoitida sun’iy muon manbaini yaratishga qaror qilishdi. Buning uchun o‘ta kuchli lazer nuri gaz muhitiga yo‘naltirilib, undagi elektronlar juda yuqori quvvatgacha tezlashtirildi.

So‘ngra elektronlar maxsus nishon bilan to‘qnashib, juft muonlarni keltirib chiqaruvchi yuqori quvvatli nurlanishni hosil qildi. Muonlarni boshqa turdagi zarralardan ajratib olish uchun hosil bo‘lgan nur maxsus filtrlar yordamida tozalandi.

Kelajakdagi istiqbollar va amaliy ahamiyat O‘tkazilgan tajriba davomida manbadan qirq ikki metr masofada joylashgan qurilmalar ikki metr qalinlikdagi beton devor ortidagi qo‘rg‘oshin g‘ishtlar taxlamini aniqladi. Olingan tasvir g‘ishtlarning haqiqiy joylashuvi va o‘lchamlariga to‘liq mos keldi.

Kompyuter hisob-kitoblari qayd etilgan zarralarning qariyb to‘qson foizi aynan muonlardan iborat bo‘lganini tasdiqladi. Bu natija lazer yordamida sun’iy ravishda olingan dunyodagi ilk muografik tasvir sifatida baholanmoqda.

Hozircha bunday suratlarning aniqlik darajasi yuqori emas, shuning uchun texnologiyani, xususan, lazer va detektorlarni yanada takomillashtirish zarur. Shunga qaramay, sun’iy manba tabiiy kosmik zarralar oqimiga bog‘lanib qolmasdan, skanerlash ishlarini sezilarli darajada tezroq va zarurat tug‘ilganda darhol o‘tkazish imkonini beradi.

Kelgusida ushbu usul ko‘priklar, binolar va boshqa yirik infratuzilma inshootlarini tekshirishda, shuningdek, qalin himoya qatlamlari ostida yashiringan xavfli moddalarni qidirishda muhim vositaga aylanadi.
Nodirbek RazzokovBosh muharrir, muxbir

O‘xshash yangiliklar

Futbol akademiyalari uchun Skaut: to‘lov, davomat va ota-ona bilan aloqa endi bitta tizimda
Futbol akademiyalari uchun Skaut: to‘lov, davomat va ota-ona bilan aloqa endi bitta tizimda
ALLTEN MCHJ IT kompaniyasi futbol akademiyalari va sport maktablari uchun Skaut tizimini ishga tushirdi. Tizimda CRM va mobil ilovalar bor: akademiya rahbari to‘lov va qarzni, murabbiy davomatni,
Texnologiya12:29, 04-11-2026
Apple Pay O‘zbekistonda rekord 142 ming mijozni jalb qildi
Apple Pay O‘zbekistonda rekord 142 ming mijozni jalb qildi
O‘zbekistonda global to‘lov tizimi Apple Pay rasmiy ravishda ishga tushirildi va dastlabki kun o‘zining rekord ko‘rsatkichlari bilan eslatib qoldi. Uzum Bank
Texnologiya18:42, 28-10-2026
Shanxay ko‘chalarida robot-politsiyachilar xizmatga tushdi
Shanxay ko‘chalarida robot-politsiyachilar xizmatga tushdi
Xitoyning eng yirik megapolislaridan biri bo‘lgan Shanxay shahri ko‘chalarida insonsimon robotlar sinovdan o‘tkazila boshlandi. Mazkur innovatsion qurilmalar yo‘l
Texnologiya10:33, 28-10-2026
O‘zbekistonda Apple Pay va Google Pay rasmiy ishga tushdi
O‘zbekistonda Apple Pay va Google Pay rasmiy ishga tushdi
O‘zbekistonda 27 oktyabr kuni foydalanuvchilarga bank kartalarini Apple Pay va Google Pay to‘lov tizimlariga ulash imkoniyati ochildi. Bu o‘zgarish shaxsiy moliyaviy
Texnologiya14:12, 27-10-2026
Britaniyada shaxmat uchun o‘ziga xos aylanuvchi silindrsimon taxta yaratildi
Britaniyada shaxmat uchun o‘ziga xos aylanuvchi silindrsimon taxta yaratildi
Britaniyaning Design by Joffrey dizayn studiyasi shaxmat olamida inqilobiy yangilik sifatida baholanayotgan o‘ziga xos loyihani taqdim etdi. Ijodkorlar asrlar davomida
Texnologiya23:54, 26-10-2026
L3Harris va Palantir sun'iy intellekt yordamida dronlarga qarshi majmualarni takomillashtiradi
L3Harris va Palantir sun'iy intellekt yordamida dronlarga qarshi majmualarni takomillashtiradi
AQSH mudofaa korporatsiyasi L3Harris va ma'lumotlar tahlili kompaniyasi Palantir harbiy texnikalarni takomillashtirish uchun sun'iy intellekt texnologiyalarini joriy etish ustida birgalikda ish
Texnologiya12:14, 26-10-2026