Donor yuragi yangi organizmda yosharishi mumkinligi isbotlandi
Garvard tibbiyot maktabi tadqiqotchilari donorlik yuraklarini tanlashda uzoq yillardan buyon qo‘llanilib kelinayotgan asosiy mezonni qayta ko‘rib chiqishga undaydigan muhim ilmiy kashfiyotni amalga oshirdilar. Bu haqda One.uz xabar beradi.
O‘tkazilgan tajribalar va klinik tahlillar natijasida ko‘chirib o‘tkazilgan yurak donorning asl yoshidan qat’i nazar, yangi organizmning biologik yoshiga moslashishi isbotlandi. Bu shuni anglatadiki, inson tanasidagi umumiy muhit ko‘chirilgan organning qarish yoki yosharish jarayonini belgilovchi asosiy omil hisoblanadi.
Olimlar tadqiqotning dastlabki bosqichida genetik jihatdan bir xil, biroq yoshi turlicha bo‘lgan kemiruvchilar ustida tajriba o‘tkazdilar. Har xil yoshdagi sichqonlar o‘rtasida yurak ko‘chirib o‘tkazilgach, oradan to‘rt-olti oy o‘tib organlarning holati maxsus usullar yordamida tekshirildi.
DNK tarkibidagi o‘zgarishlarni tahlil qiluvchi epigenetik ko‘rsatkichlar organning biologik yoshi qanday o‘zgarganini aniq ko‘rsatib berdi. Natijalar kutilmagan xulosalarni taqdim etdi: keksa organizmga o‘tkazilgan yosh yuraklarda qarish jarayoni tezlashgani kuzatildi.
Aksincha, yosh organizmga ko‘chirilgan keksa yuraklar sezilarli darajada yosharib, ularning biologik ko‘rsatkichlari pasaygan. Shunisi e’tiborga loyiqki, bu o‘zgarish faqat ko‘chirilgan organning o‘ziga xos bo‘lib, yangi egasining boshqa to‘qimalariga ta’sir ko‘rsatmagan.
Hujayra darajasidagi o‘zgarishlar va genlar faolligi Hujayra ichidagi jarayonlar tahlili ushbu hodisaning aniq mexanizmlarini ochib berdi. Keksa organizmga tushgan yosh yuraklarda yallig‘lanish jarayonlari kuchaygan bo‘lsa, yosh organizmdagi keksa yuraklarda bunday salbiy holatlar aksincha pasaygan.
Eng muhim o‘zgarishlar hujayralarni energiya bilan ta’minlovchi mitoxondriyalar faoliyatida qayd etildi. Organning yosharishi yoki qarishiga qarab, ushbu tuzilmalarning quvvati mos ravishda tiklangan yoki pasaygan.
Tadqiqotchilar ushbu xulosalarni insonlar misolida ham sinab ko‘rdilar. Donor va qabul qiluvchi o‘rtasida yosh farqi bo‘lgan o‘n bir nafar bemorning yurak to‘qimalari namunalari o‘rganilganda, xuddi shunday manzara namoyon bo‘ldi.
Ko‘chirib o‘tkazilgan yurakning biologik yoshi uni bergan odamning yoshiga emas, balki aynan yangi egasining yoshiga moslashgani aniqlandi. Klinik ahamiyat va tibbiyotdagi yangi imkoniyatlar Yuzlab bemorlar ishtirokida o‘tkazilgan tibbiy ko‘riklar, jumladan, yurak urishini tekshirish va jismoniy zo‘riqish sinovlari ushbu ilmiy yangilikning amaliy ahamiyatini tasdiqladi.
Odatda yosh o‘tishi bilan kamayadigan o‘pka sig‘imi va kislorod o‘zlashtirish kabi ko‘rsatkichlar donorning yoshiga emas, balki bemorning yoshiga bog‘liq bo‘lib chiqdi. Bu esa operatsiyadan keyingi jismoniy tiklanish bevosita yangi egasining umumiy holati bilan belgilanishini ko‘rsatadi.
Olimlarning ta’kidlashicha, organizmning ichki tizimi to‘qimalarning biologik yoshini boshqaruvchi asosiy kuchdir. Keksa muhit molekulyar darajadagi shikastlanishlarni tezlashtirsa, yosh muhit ularni sekinlashtirish xususiyatiga ega.
Ushbu kashfiyot donorlik organlari yetishmovchiligi sharoitida keksa yoshdagi insonlarning sog‘lom yuraklarini yoshroq bemorlarga ko‘chirib o‘tkazish amaliyotini kengaytirishga xizmat qiladi.
