Sunʼiy intellekt Napoleonning ikki asrlik maxfiy maktubini oʻqidi
Zamonaviy sunʼiy intellekt texnologiyalari tarix fanida ulkan burilish yasadi. Bu haqda One.uz xabar beradi.
GPT-6 Astra deb nomlangan yangi avlod tizimi Napoleon Bonapart davriga oid, ikki asrdan ziyod vaqt davomida sirligicha qolib kelgan maxfiy hujjatni atigi olti soat ichida toʻliq oʻqishga muvaffaq boʻldi. 1809-yilning bahorida fransuz sarkardasi Ogyust de Marmonga yoʻllangan ushbu maxfiy maktub Cryptiana tadqiqot loyihasining eng murakkab arxivlaridan biri hisoblanar edi.
Sunʼiy intellekt nafaqat shifrlangan belgilarni aniqladi, balki oʻsha davrning tarixiy muhitini tahlil qilib, matnning asl mazmunini tikladi. Ushbu tarixiy hujjat Avstriya qoʻshinlarining bostirib kirishidan bir necha hafta oldin yozilgan boʻlib, u oddiy soʻzlar hamda raqamlar va maxsus belgilar aralashmasidan iborat 24 qatorli murakkab tizimni oʻz ichiga olgan.
Tadqiqotchi Karter Chyorchning maʼlum qilishicha, neyrotarmoqqa faqatgina hujjatning surati va bitta topshiriq berilgan. Tizim mustaqil ravishda 1300 ga yaqin belgini tanib, tarixiy manbalardan qisman shifrlash kalitlarini topishga erishgan.
Tarixiy tahlil va avtomatlashtirilgan jarayon Qoʻlyozmadagi qolgan nomaʼlum qismlarni tiklash uchun sunʼiy intellekt matematik optimallashtirish usuliga asoslangan oʻz algoritmini ishlab chiqdi. Kriptoanaliz jarayonida model oʻsha davrga tegishli boshqa yozishmalarni ham oʻrganib chiqib, olingan maʼlumotlarni tarixiy voqealar bilan solishtirdi.
Shunisi eʼtiborliki, ish jarayonida texnologiya hujjatning oʻzida koʻrsatilgan sanada ham noaniqlik borligini aniqlashga muvaffaq boʻldi. Mutaxassislarning fikricha, garchi ushbu shifr zamonaviy kriptografiya nuqtayi nazaridan oʻta murakkab boʻlmasa-da, tajribaning asosiy yutugʻi jarayonning toʻliq avtonomligidadir.
Bitta tizimning oʻzi qadimiy yozuvni tanish, tarixiy maʼlumotlarni qidirish, dasturiy kod yozish va natijani tekshirish kabi murakkab vazifalarni ketma-ket va xatosiz bajardi. Bu esa kelajakda tarixiy tadqiqotlar tezligini bir necha barobarga oshirish imkonini beradi.
Tarixdagi yangi sahifa Mazkur shifrlangan maʼlumotning ochilishi natijasida 1865-yilda nashr etilgan Napoleon xotiralaridagi ayrim chala qolgan jumlalar ham toʻldirildi. Xususan, imperatorning marshalga yoʻllagan buyrugʻidagi noaniq iboralar oʻzining mantiqiy yakunini topdi.
Bu esa tarixiy voqelikni aniqroq anglashga yordam beradi. Cryptiana loyihasi eksperti Satosi Tomokiyo olingan natijaning toʻgʻriligini rasman tasdiqladi.
Shundan soʻng, ushbu hujjat yechilgan va ochiq arxivlar toifasiga kiritildi. Bunday texnologiyalarning keng qoʻllanishi insoniyat tarixidagi hali ochilmagan koʻplab sirlarni fosh etishda va qadimiy qoʻlyozmalarni oʻrganishda yangi davrni boshlab berishi kutilmoqda.
