Koinotda uzoq vaqt bo‘lish astronavtlar suyaklari uchun xavfli ekani aniqlandi
Koinotda uzoq vaqt davomida bo‘lish inson organizmi, xususan, tayanch-harakat tizimi uchun jiddiy xavf tug‘dirishi ma’lum bo‘ldi. Bu haqda One.uz xabar beradi.
Ilmiy tadqiqotlar natijasiga ko‘ra, ochiq fazoda 90 kundan ortiq vaqt o‘tkazgan astronavtlarda Yerga qaytganidan so‘ng son suyagi sinishi ehtimoli keskin ortadi. Ushbu muammo koinot missiyalari davomiyligi oshib borayotgan hozirgi davrda tibbiyot xodimlari va muhandislar oldiga yangi vazifalarni qo‘ymoqda.
Olimlar koinotga parvoz qilgan insonlar soni kamligini inobatga olib, mavjud ma’lumotlarni maxsus ehtimollik modellari yordamida tahlil qildilar. Kuzatuvlar shuni ko‘rsatdiki, uch oydan ortiq davom etgan parvozlar ishtirokchilarida suyak jarohatlari olish xavfi oddiy odamlarga nisbatan sezilarli darajada yuqori.
Eng tashvishli jihati shundaki, bunday sinishlar astronavtlarda umumiy aholiga qaraganda ancha yoshroq davrda sodir bo‘lmoqda. Bu esa kosmik muhitning suyak to‘qimalariga salbiy ta’siri uzoq muddatli xususiyatga ega ekanidan dalolat beradi.
Vaznsizlik holatining suyak tizimiga ta’siri Mazkur salbiy o‘zgarishlarning asosiy sababi mikrogravitatsiya, ya’ni vaznsizlik holatidir. Yer sharoitida inson suyaklari va mushaklari doimiy ravishda og‘irlik kuchiga qarshi kurashadi, bu esa ularning mustahkamligini ta’minlaydi.
Koinotda esa bu yuklama yo‘qoladi va organizm energiyani tejash maqsadida suyak massasini kamaytira boshlaydi. Natijada suyak to‘qimasining ichki tuzilishi mo‘rtlashib, uning zichligi pasayadi.
Asosiy xavf shundaki, suyak to‘qimasining yemirilishi inson uchun sezilarsiz kechadi. Yerga qaytgan astronavtlar o‘zlarini sog‘lom his qilib, darhol faol jismoniy harakatlarga kirishishlari mumkin.
Biroq ularning suyaklari hali parvozgacha bo‘lgan mustahkamlik holatiga qaytmagan bo‘ladi. Bu esa oddiy yiqilish yoki kutilmagan harakat natijasida og‘ir jarohatlar olishga sabab bo‘ladi.
Kelajakdagi kosmik missiyalar va xavfsizlik choralari Ushbu tadqiqot natijalari kelajakdagi uzoq muddatli kosmik safarlarni, jumladan, Oyga qaytish va Marsga parvozlarni rejalashtirishda hal qiluvchi ahamiyatga ega. Hozirda mutaxassislar astronavtlarning salomatligini nazorat qilishning yangi usullarini joriy etmoqdalar.
Standart rentgen tekshiruvlaridan tashqari, endilikda miqdoriy kompyuter tomografiyasi usulidan keng foydalanilmoqda. Ushbu zamonaviy texnologiya suyaklarning alohida qismlarini batafsil o‘rganish va tiklanish jarayonini aniq kuzatish imkonini beradi.
Olimlarning ta’kidlashicha, koinotni o‘zlashtirishda faqat texnik imkoniyatlarga tayanib bo‘lmaydi. Inson tanasining bunday ekstremal sharoitlarga moslashuvchanligini oshirish va suyaklar mustahkamligini saqlab qolish uchun yangi dori vositalari hamda maxsus jismoniy mashqlar majmualarini ishlab chiqish zarur.
