Astronomlar Somon Yo‘li atrofida yangi mitti galaktikani aniqladi
Vera C. Bu haqda One.uz xabar beradi.
Rubin observatoriyasi o‘zining asosiy o‘n yillik ilmiy faoliyatini boshlashdan avval koinot sirlarini ochishda muhim qadam tashladi. Astronomlar Somon Yo‘li galaktikasining o‘ta xira mitti yo‘ldosh galaktikasini aniqlashga muvaffaq bo‘lishdi.
Aquarius IV deb nomlangan ushbu osmon jismi teleskopning sinov jarayonida to‘plangan ma’lumotlar asosida topildi. Bu kashfiyot observatoriyaning naqadar yuqori aniqlikda ishlashidan dalolat beradi va kelgusidagi keng ko‘lamli tadqiqotlar uchun poydevor vazifasini o‘taydi.
Yangi osmon obyekti 2025-yilning aprelidan 2026-yilning yanvarigacha davom etgan dastlabki ma’lumotlarni ko‘zdan kechirish jarayonida qayd etildi. Mazkur sinov sharhi osmon sferasining atigi yetti foizini qamrab olgan bo‘lsa-da, olimlarga kutilmagan natijalarni taqdim etdi.
Aquarius IV galaktikasining topilishi koinotning bizga noma’lum bo‘lgan qismlarini o‘rganishda zamonaviy texnologiyalarning o‘rni beqiyos ekanini yana bir bor isbotladi. Qidiruv usullari va tadqiqot natijalari Aquarius IV galaktikasini oddiy suratlarda ko‘rish deyarli imkonsiz, chunki u o‘ta xira yorug‘likka ega va odatiy galaktikalar shakliga o‘xshamaydi.
Shu sababli, tadqiqotchilar yulduzlarni aniqlashning maxsus usullaridan foydalanishdi. Obyekt turli masofadagi yulduzlar orasida joylashgan bir necha o‘nlab xira yulduzlar to‘plami sifatida namoyon bo‘ldi.
Olimlar bir xil gaz bulutidan bir vaqtda hosil bo‘lgan yulduzlarning rangi va yorqinligi o‘rtasidagi bog‘liqlikni tahlil qilish orqali ushbu tizimni ajratib olishdi. Tadqiqot davomida qadimiy va tarkibida metallar miqdori kam bo‘lgan yulduzlar guruhlari turli masofalarda tekshirib ko‘rildi.
Natijada Aquarius IV hududida tasodifiy fon ko‘rsatkichlaridan sezilarli darajada ko‘p va o‘zaro bog‘liq yulduzlar mavjudligi aniqlandi. Bu esa mazkur hududda alohida bir galaktika mavjudligini ilmiy jihatdan tasdiqladi.
Qorong‘i materiyani o‘rganishdagi ahamiyati Aniqlangan mitti galaktikaning o‘lchami Somon Yo‘li atrofidagi deyarli barcha sharqona yulduz to‘dalaridan kattaroq ekani ma’lum bo‘ldi. Bu jihat ilmiy nuqtai nazardan juda muhimdir.
Agar sharqona to‘dalar eski yulduzlarning zich joylashgan tizimlari bo‘lsa, mitti galaktikalar o‘zlarining qorong‘i materiya qobig‘iga ega bo‘lishi bilan ajralib turadi. Aquarius IV aynan shunday xususiyatlarga ega bo‘lib, u o‘ta xira mitti galaktikalar sirasiga kiradi.
Bunday obyektlar qorong‘i materiyani o‘rganishda olimlar uchun katta qiziqish uyg‘otadi. Chunki ularda oddiy moddalar juda kam miqdorda bo‘lib, ularning umumiy xususiyatlari va harakati asosan qorong‘i materiya orqali belgilanadi.
Hozirgi vaqtda Somon Yo‘li atrofida shunday tabiatga ega qirqqa yaqin galaktika ma’lum. Mutaxassislarning taxminiga ko‘ra, Rubin observatoriyasining kelgusi sharhlari bunday obyektlar sonini kamida ikki barobarga oshirish imkonini beradi.
Vera C. Rubin observatoriyasining asosiy o‘n yillik ilmiy dasturi 2026-yilning iyun oyida to‘liq quvvat bilan ish boshlaydi.
Ushbu loyiha butun janubiy osmonni muntazam ravishda kuzatib borish va koinotning kengayishi hamda qorong‘i energiya sirlarini o‘rganishga xizmat qiladi. Dastlabki sinovlarda erishilgan bunday natijalar kelajakda yanada hayratlanarli kashfiyotlar qilinishidan darak bermoqda.
