Bugun
Bugungi reyslar jadvali — 22 noyabr
+15°
bulutli shamol 2 m/s, janubi-sharq
ENRU

Chat-botlar bilan muloqot inson ruhiyatiga jiddiy zarar yetkazishi mumkin

Texnologiya
11
Chat-botlar bilan muloqot inson ruhiyatiga jiddiy zarar yetkazishi mumkin
Londonlik olimlar tomonidan o‘tkazilgan keng ko‘lamli ilmiy tahlillar sun’iy intellekt asosida ishlaydigan suhbatdosh dasturlar, ya’ni chat-botlar bilan muloqot qilish inson ruhiyatiga jiddiy zarar yetkazishi mumkinligini ko‘rsatdi. Bu haqda One.uz xabar beradi.

JMIR Mental Health ilmiy jurnalida e’lon qilingan tadqiqot natijalariga ko‘ra, neyrotarmoqlar bilan hissiy aloqa o‘rnatish insonlarda kuchli bog‘lanib qolish hissini uyg‘otadi. Bu esa mavjud ruhiy xastaliklar alomatlarini yanada chuqurlashtirib, o‘ta ayanchli oqibatlarga, hatto insonning o‘z joniga qasd qilishiga turtki bo‘lishi mumkin.

Ushbu ilmiy ish mavjud izlanishlar hamda hayotda yuz bergan real holatlarni atroflicha o‘rganishga asoslangan. Mutaxassislar Replika va Character.AI kabi maxsus hamroh-botlarni, shuningdek, ChatGPT va Claude kabi keng ommalashgan tizimlarni tahlil qildilar.

Asosiy muammo shundaki, zamonaviy neyrotarmoqlar foydalanuvchi bilan o‘ta muloyim va hamdardlik ruhida muloqot qilish uchun dasturlangan. Buning natijasida insonlar texnik tizimni jonli mavjudotdek qabul qila boshlaydilar va unga nisbatan bir tomonlama ruhiy bog‘liqlikni shakllantiradilar.

Sun’iy intellekt va soxta tasdiqlar xavfi Tadqiqot mualliflarining ta’kidlashicha, foydalanuvchi botga o‘z sirlarini ishonib topshirsa-da, sun’iy intellekt tomonidan chinakam o‘zaro munosabat, mas’uliyat yoki his-tuyg‘u bo‘lmaydi. Bunday aloqalar inson ongida haqiqiydek tuyulishi mumkin, biroq kompyuter dasturi buni his qilish qobiliyatiga ega emas.

Shuningdek, modellarning doimiy ravishda foydalanuvchini qo‘llab-quvvatlashi va uning har qanday fikrini ma’qullashi alohida xavf tug‘diradi. Sun’iy intellektning har qanday vaziyatda ham foydalanuvchiga uning haqligini uqtirishi insonning noto‘g‘ri yoki shubhali qarashlarini yanada mustahkamlab yuborishi mumkin.

Ba’zi holatlarda neyrotarmoqlar o‘zining haddan tashqari maqtovli va asossiz da’volarini tekshirishga urinishlarga qarshilik ko‘rsatgani ham kuzatilgan. Bu esa insonning real dunyodan uzilib, xayoliy va xavfli g‘oyalar asiriga aylanishiga zamin yaratadi.

Huquqiy oqibatlar va xavfsizlik choralari Google DeepMind mutaxassislari hali 2024-yilning boshidayoq ishonchli ko‘ringan chat-botlar bolalar, ruhiy muammolari bor shaxslar va yolg‘iz odamlar kabi zaif qatlamlarga jiddiy ziyon yetkazishi mumkinligidan ogohlantirgan edi. Tadqiqotchilarning fikricha, texnologiya ta’siri barcha uchun bir xil emas, biroq zarur xavfsizlik cheklovlari bo‘lmagan botlar jamiyatning eng himoyasiz a’zolariga eng ko‘p zarar keltirmoqda.

Hozirgi kunda OpenAI, Google va Character.AI kabi yirik texnologik kompaniyalar o‘nlab sud da’volariga duch kelmoqda. Xususan, AQShning Florida shtatida yuz bergan o‘smir yoshdagi bolaning fojiali o‘limi jamoatchilik e’tiborini mazkur muammoga qaratdi.

Ushbu voqealardan so‘ng ishlab chiquvchilar o‘z platformalarida xavfsizlikni kuchaytirish bo‘yicha qator o‘zgarishlarni amalga oshirdi. Shunga qaramay, olimlar butun dunyo bo‘ylab majburiy texnik standartlar joriy etilmas ekan, ruhiy salomatlik bilan bog‘liq muammolar faqat chuqurlashib borishini ta’kidlamoqdalar.

Nodirbek RazzokovBosh muharrir, muxbir

O‘xshash yangiliklar

Futbol akademiyalari uchun Skaut: to‘lov, davomat va ota-ona bilan aloqa endi bitta tizimda
Futbol akademiyalari uchun Skaut: to‘lov, davomat va ota-ona bilan aloqa endi bitta tizimda
ALLTEN MCHJ IT kompaniyasi futbol akademiyalari va sport maktablari uchun Skaut tizimini ishga tushirdi. Tizimda CRM va mobil ilovalar bor: akademiya rahbari to‘lov va qarzni, murabbiy davomatni,
Texnologiya12:29, 04-11-2026
Apple Pay O‘zbekistonda rekord 142 ming mijozni jalb qildi
Apple Pay O‘zbekistonda rekord 142 ming mijozni jalb qildi
O‘zbekistonda global to‘lov tizimi Apple Pay rasmiy ravishda ishga tushirildi va dastlabki kun o‘zining rekord ko‘rsatkichlari bilan eslatib qoldi. Uzum Bank
Texnologiya18:42, 28-10-2026
Shanxay ko‘chalarida robot-politsiyachilar xizmatga tushdi
Shanxay ko‘chalarida robot-politsiyachilar xizmatga tushdi
Xitoyning eng yirik megapolislaridan biri bo‘lgan Shanxay shahri ko‘chalarida insonsimon robotlar sinovdan o‘tkazila boshlandi. Mazkur innovatsion qurilmalar yo‘l
Texnologiya10:33, 28-10-2026
O‘zbekistonda Apple Pay va Google Pay rasmiy ishga tushdi
O‘zbekistonda Apple Pay va Google Pay rasmiy ishga tushdi
O‘zbekistonda 27 oktyabr kuni foydalanuvchilarga bank kartalarini Apple Pay va Google Pay to‘lov tizimlariga ulash imkoniyati ochildi. Bu o‘zgarish shaxsiy moliyaviy
Texnologiya14:12, 27-10-2026
Britaniyada shaxmat uchun o‘ziga xos aylanuvchi silindrsimon taxta yaratildi
Britaniyada shaxmat uchun o‘ziga xos aylanuvchi silindrsimon taxta yaratildi
Britaniyaning Design by Joffrey dizayn studiyasi shaxmat olamida inqilobiy yangilik sifatida baholanayotgan o‘ziga xos loyihani taqdim etdi. Ijodkorlar asrlar davomida
Texnologiya23:54, 26-10-2026
L3Harris va Palantir sun'iy intellekt yordamida dronlarga qarshi majmualarni takomillashtiradi
L3Harris va Palantir sun'iy intellekt yordamida dronlarga qarshi majmualarni takomillashtiradi
AQSH mudofaa korporatsiyasi L3Harris va ma'lumotlar tahlili kompaniyasi Palantir harbiy texnikalarni takomillashtirish uchun sun'iy intellekt texnologiyalarini joriy etish ustida birgalikda ish
Texnologiya12:14, 26-10-2026