Bugun
Bugungi reyslar jadvali — 22 noyabr
+15°
bulutli shamol 2 m/s, janubi-sharq
ENRU

Italiya qirg‘oqlarida koinotdan kelgan o‘ta kuchli sirli zarracha qayd etildi

Texnologiya
9
Italiya qirg‘oqlarida koinotdan kelgan o‘ta kuchli sirli zarracha qayd etildi
2023-yilning fevral oyida Italiya qirg‘oqlari yaqinida joylashgan KM3NeT neytrino teleskopi koinotdan kelgan o‘ta yuqori quvvatli va sirli zarracha zarbasini qayd etdi. Bu haqda One.uz xabar beradi.

Ushbu neytrino o‘zidan oldin kuzatilgan shunga o‘xshash barcha zarralardan qariyb 35 barobar kuchliroq ekani bilan ilm-fan olamini hayratda qoldirdi. Myunxerdagi Maks Plank fizika instituti olimlari tomonidan o‘tkazilgan yangi tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, mazkur hodisa bizga noma’lum bo‘lgan beshinchi o‘lchamdagi qora tuynuk portlashi natijasida yuzaga kelgan bo‘lishi mumkin.

Bu nazariya koinotning tuzilishi va qorong‘i energiya haqidagi tasavvurlarni tubdan o‘zgartirib yuborish salohiyatiga ega. Olimlar uch yil davomida ushbu noodatiy energiya manbasini aniqlashga urindilar.

Dastlabki taxminlar kosmik nurlar to‘qnashuvi yoki uzoq galaktikalardagi faol yadrolar bilan bog‘langan edi, biroq ularning hech biri kuzatilgan hodisani to‘liq izohlab bera olmadi. Diter Lyust boshchiligidagi tadqiqotchilar guruhi ushbu sirli zarrachani koinotning ilk davrlarida paydo bo‘lgan birlamchi qora tuynuklar bilan bog‘lamoqda.

Stiven Xoking nazariyasiga ko‘ra, bunday kichik hajmli qora tuynuklar vaqt o‘tishi bilan bug‘lanib, kuchli energiya chiqaradi. Beshinchi o‘lcham va qorong‘i makon sirlari Tadqiqotning eng qiziqarli jihati shundaki, olimlar ushbu hodisani tushuntirish uchun beshinchi o‘lcham konsepsiyasidan foydalanishdi.

Garvard universiteti fizigi Kumrun Vafa tomonidan ilgari surilgan g‘oyaga ko‘ra, koinotimizda mikroskopik darajadagi qo‘shimcha o‘lcham mavjud bo‘lib, u qorong‘i energiya bilan bog‘liq. Agar portlayotgan qora tuynuk aynan shu yashirin o‘lcham ichida joylashgan bo‘lsa, fizik qonuniyatlarga ko‘ra, undan faqat neytrinolar chiqib keta oladi.

Bu esa nima uchun teleskoplar yorug‘lik zarralarini, ya’ni fotonlarni qayd etmaganini mantiqan asoslab beradi. Mazkur ilmiy faraz koinotdagi ko‘rinmas jarayonlarni o‘rganishda yangi eshiklarni ochadi.

Beshinchi o‘lcham nazariyasi hozircha gipotetik xarakterga ega bo‘lsa-da, u neytrino teleskopi qayd etgan ma’lumotlarga mos tushmoqda. Biroq, ilmiy hamjamiyatda ushbu dadil taxminlarga shubha bilan qarayotganlar ham yo‘q emas.

Masalan, Viskonsin-Medison universiteti mutaxassislari Janubiy qutbdagi yirikroq qurilmalar bunday zarralarni qayd etmaganini ro‘kach qilib, qo‘shimcha isbotlar talab qilinishini ta’kidlamoqdalar. Kelajakdagi tadqiqotlar va koinotni anglash Ushbu kashfiyot koinotning eng qorong‘i va o‘rganilmagan nuqtalarini tadqiq qilishda muhim qadam bo‘lishi kutilmoqda.

Agar beshinchi o‘lchamning mavjudligi va uning qora tuynuklar bilan aloqasi isbotlansa, bu zamonaviy fizika qonunlarini qayta ko‘rib chiqishga majbur qiladi. Kelajakda ishga tushiriladigan yangi avlod teleskoplari va detektorlari yordamida olimlar bunday yuqori energiyali zarralarni yanada aniqroq kuzatishni rejalashtirmoqdalar.

Bu esa insoniyatga koinotning yaratilishi va uning ko‘rinmas qatlamlari haqida aniqroq ma’lumotlarga ega bo‘lish imkonini beradi.
Nodirbek RazzokovBosh muharrir, muxbir

O‘xshash yangiliklar

Futbol akademiyalari uchun Skaut: to‘lov, davomat va ota-ona bilan aloqa endi bitta tizimda
Futbol akademiyalari uchun Skaut: to‘lov, davomat va ota-ona bilan aloqa endi bitta tizimda
ALLTEN MCHJ IT kompaniyasi futbol akademiyalari va sport maktablari uchun Skaut tizimini ishga tushirdi. Tizimda CRM va mobil ilovalar bor: akademiya rahbari to‘lov va qarzni, murabbiy davomatni,
Texnologiya12:29, 04-11-2026
Apple Pay O‘zbekistonda rekord 142 ming mijozni jalb qildi
Apple Pay O‘zbekistonda rekord 142 ming mijozni jalb qildi
O‘zbekistonda global to‘lov tizimi Apple Pay rasmiy ravishda ishga tushirildi va dastlabki kun o‘zining rekord ko‘rsatkichlari bilan eslatib qoldi. Uzum Bank
Texnologiya18:42, 28-10-2026
Shanxay ko‘chalarida robot-politsiyachilar xizmatga tushdi
Shanxay ko‘chalarida robot-politsiyachilar xizmatga tushdi
Xitoyning eng yirik megapolislaridan biri bo‘lgan Shanxay shahri ko‘chalarida insonsimon robotlar sinovdan o‘tkazila boshlandi. Mazkur innovatsion qurilmalar yo‘l
Texnologiya10:33, 28-10-2026
O‘zbekistonda Apple Pay va Google Pay rasmiy ishga tushdi
O‘zbekistonda Apple Pay va Google Pay rasmiy ishga tushdi
O‘zbekistonda 27 oktyabr kuni foydalanuvchilarga bank kartalarini Apple Pay va Google Pay to‘lov tizimlariga ulash imkoniyati ochildi. Bu o‘zgarish shaxsiy moliyaviy
Texnologiya14:12, 27-10-2026
Britaniyada shaxmat uchun o‘ziga xos aylanuvchi silindrsimon taxta yaratildi
Britaniyada shaxmat uchun o‘ziga xos aylanuvchi silindrsimon taxta yaratildi
Britaniyaning Design by Joffrey dizayn studiyasi shaxmat olamida inqilobiy yangilik sifatida baholanayotgan o‘ziga xos loyihani taqdim etdi. Ijodkorlar asrlar davomida
Texnologiya23:54, 26-10-2026
L3Harris va Palantir sun'iy intellekt yordamida dronlarga qarshi majmualarni takomillashtiradi
L3Harris va Palantir sun'iy intellekt yordamida dronlarga qarshi majmualarni takomillashtiradi
AQSH mudofaa korporatsiyasi L3Harris va ma'lumotlar tahlili kompaniyasi Palantir harbiy texnikalarni takomillashtirish uchun sun'iy intellekt texnologiyalarini joriy etish ustida birgalikda ish
Texnologiya12:14, 26-10-2026