AQSHda seld qiroli asosida yangi suvosti roboti yaratilmoqda
AQSH Harbiy-dengiz tadqiqotlari boshqarmasi buyurtmasiga binoan Kornell universiteti muhandislari okean tubini o‘rganish uchun mutlaqo yangi turdagi suvosti qurilmasini ishlab chiqmoqda. Bu haqda One.uz xabar beradi.
Professor Rob Sheperd boshchiligidagi olimlar guruhi ulkan o‘lchamga ega bo‘lishiga qaramay, suv ostida shovqinsiz harakatlanadigan va dengiz jonivorlarini cho‘chitmaydigan robot yaratishni maqsad qilgan. Ushbu loyiha uchun tabiatdagi eng sirli mavjudotlardan biri, xalq orasida Qiyomat balig‘i deb ataluvchi seld qirolining biologik tuzilishi asos qilib olindi.
Mazkur robot okean ekotizimini tabiiy holatda kuzatish va strategik tadqiqotlarni amalga oshirishda yangi davrni boshlab berishi kutilmoqda. Tasmabaliqning noyob harakatlanish siri Uzunligi qariyb sakkiz metrga yetadigan seld qiroli suv ostida harakatlanish bo‘yicha noyob xususiyatga ega.
Odatda ilonbaliqlar yoki boshqa dengiz jonzotlari suzish vaqtida butun gavdasini to‘lqinlantirib egsa, seld qiroli o‘z tanasini deyarli harakatsiz va to‘g‘ri tutadi. Harakat uchun zarur bo‘lgan asosiy kuch baliqning orqa qismi bo‘ylab cho‘zilgan uzun tasmasimon suzgich orqali hosil qilinadi.
Ushbu suzgichda yuzaga keladigan mayda to‘lqinlar baliqqa zarracha shovqin chiqarmasdan oldinga va orqaga yurish, shuningdek, yo‘nalishni mukammal boshqarish imkonini beradi. Ushbu jonzot suvdan chiqarib olinganda yoki nobud bo‘lganda uning tanasi tezda bo‘laklarga ajralib ketishi sababli, tadqiqotchilar zamonaviy texnologiyalardan foydalanishga majbur bo‘lishdi.
Olimlar Smitson institutining maxsus rentgen nurlari va kompyuter tomografiyasi yordamida baliqning anatomik tuzilishini batafsil o‘rganib, uning kompyuter modelini yaratishdi. Natijada tabiatning ushbu muhandislik mo‘jizasi qanday ishlashi oydinlashdi.
Teri ostidagi murakkab boshqaruv tizimi Tadqiqotlar davomida baliqning teri ostida yashiringan va evolyutsiya jarayonida shakllangan o‘ta murakkab kinematik tuzilma kashf etildi. Orqa suzgichni tutib turuvchi yuzlab ingichka suyaksimon nurlar mitti boshqaruv dastalari kabi ishlaydigan maxsus sharsimon bo‘g‘imlarga mahkamlangan.
Har bir nur o‘ziga xos mushak va tog‘aylar yordamida alohida harakatga kelib, suzgichning istalgan qismini mustaqil ravishda turli tomonlarga bura oladi. Nurlarni birlashtirib turuvchi yupqa parda bir vaqtning o‘zida ikki qarama-qarshi yo‘nalishda harakat to‘lqinini uzatishga qodir.
Buning sharofati bilan ulkan baliq o‘z tanasini egmasdan, harakat tezligi va yo‘nalishini bir lahzada keskin o‘zgartira oladi. Rob Sheperd jamoasi ushbu biomexanikani nusxalash orqali yuqori aniqlikda manevr qila oladigan biomimetik suvosti robotlarini yaratish ustida ish olib bormoqda.
Mazkur ixtiro nafaqat harbiy maqsadlardagi kuzatuvlar, balki inson omili va texnika shovqiniga o‘ta sezgir bo‘lgan nozik okean ekotizimlarini o‘rganishda ham ulkan ahamiyatga ega. Yangi avlod robotlari suvosti hayvonot olamini hurkitmasdan, dengiz tubidagi ekologik muvozanatni buzmagan holda ilmiy ma’lumotlarni yig‘ish imkonini beradi.
Bu esa insoniyatga okean qa’ridagi sirlarni yanada chuqurroq anglashga yordam beradi.
