Isroil Somaliland mustaqilligini tan oldi
2023-yilning 26-dekabr kuni Isroil rasmiy ravishda Somaliland mustaqilligini tan oldi. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.
Somaliland 1991-yildan buyon Mogadishodagi markaziy hokimiyatga bo‘ysunmay, de-fakto mustaqil davlat sifatida faoliyat yuritib kelmoqda. Isroilning bu qarori xalqaro hamjamiyatda keng muhokamalarga sabab bo‘ldi.
Ekspertlar bu qadamning mintaqaviy siyosatga ta’siri, Somalilandning xalqaro maydondagi o‘rni hamda boshqa davlatlarning munosabatlarini tahlil qilishmoqda. Rossiya Fanlar Akademiyasi Yaqin Sharq tadqiqotlari markazi ilmiy xodimi Lyudmila Samarskaya Isroilning bu harakatini “Ibrohim kelishuvlari”ni kengaytirish strategiyasining bir qismi sifatida baholadi.
Uning fikricha, Somalilandning geografik joylashuvi Tel-Aviv uchun muhim ahamiyatga ega. Ushbu hudud Afrika shoxi, Adan qo‘ltig‘i va Yamandagi husiylar faoliyati yaqinida joylashgani bois, Isroil uchun logistika, razvedka hamda xavfsizlik nuqtayi nazaridan qiziqish uyg‘otadi.
Biroq Isroil uchun chet elda harbiy baza ochish odatiy amaliyot emas. Shunga qaramay, Somalilandda Birlashgan Arab Amirliklariga tegishli harbiy baza mavjudligi e’tiborni tortmoqda.
Shuningdek, Isroilning bu qarori Turkiya bilan mintaqaviy raqobat kontekstida ham tahlil qilinmoqda. Turkiya Somali janubida harbiy baza ochib, mintaqadagi ta’sirini oshirishga harakat qilmoqda.
Somali hukumati Somalilandni mamlakatning ajralmas qismi deb atab, Isroilning qarorini keskin tanqid qildi. Xalqaro miqyosda ham bu qaror turli noroziliklarga sabab bo‘ldi.
Afrika Ittifoqi va BMT Somaliland mustaqilligini tan olishni xalqaro huquq normalariga zid, deb baholadi. Ayrim davlatlar, xususan, Turkiya, Misr va Saudiya Arabistoni bu qarorni xavfli presedent sifatida ko‘rib, separatizmni qo‘llab-quvvatlash ehtimolidan xavotir bildirdi.
Biroq Somalilandda bu qaror ramziy jihatdan ahamiyatli deb baholandi. London universitet kolleji professori Maykl Uollsning fikricha, bu tan olish Somaliland uchun yillar davomida olib borilgan sa’y-harakatlarning natijasi sifatida qabul qilindi.
Ammo bu qarorning amaliy natijalari hozircha unchalik sezilmaydi. Ichki siyosatda esa bu voqea turli siyosiy kuchlarni vaqtincha birlashtirdi.
Mintaqaviy darajada Efiopiya uchun bu qaror manfaatli bo‘lishi mumkin. Efiopiya tashqi savdosining katta qismini Jibuti orqali amalga oshiradi va Somalilanddagi Berbera portiga kirish imkoniyatiga ega bo‘lishni istaydi.
Bu borada Efiopiya va Somaliland o‘rtasida avval ham muzokaralar o‘tkazilgan. Ammo Efiopiya xalqaro bosimlar sabab bu masalani keyinga qoldirgan edi.
Isroilning qarori ushbu aloqalarni qayta ko‘rib chiqish uchun turtki bo‘lishi mumkin. Birlashgan Arab Amirliklari ham bu vaziyatdan o‘z manfaatlari yo‘lida foydalanishi mumkin.
Amirliklar Somaliland bilan aloqalarini mustahkamlash va “Ibrohim kelishuvlari” doirasidagi hamkorlikni kengaytirishga intilmoqda. Shu bois, Isroilning qarori mintaqaviy geosiyosiy muvozanatga sezilarli ta’sir ko‘rsatishi kutilmoqda.
