AQSh nodir yer elementlari zaxirasini kengaytirmoqda
2 fevral kuni AQSh prezidenti Donald Tramp Oq uyda o‘tkazilgan tadbirda “Project Vault” nomli yangi tashabbusni ishga tushirayotganini e’lon qildi. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.
Unga ko‘ra, ushbu loyiha Amerika kompaniyalari va ishchilari uchun muhim resurslar tanqisligidan himoya qilishni maqsad qilgan. Trampning ta’kidlashicha, bu tashabbus strategik zaxira yaratish orqali iqtisodiy xavfsizlikni ta’minlaydi.
Loyiha doirasida 1,67 milliard dollar miqdoridagi xususiy kapital AQSh Eksport-import banki tomonidan ajratilgan 10 milliard dollarlik kredit bilan birlashtiriladi. Ushbu mablag‘ strategik ahamiyatga ega minerallarni xarid qilish va ularni zaxira sifatida saqlashga yo‘naltiriladi.
Zaxira asosan avtomobilsozlik va texnologiya sohalarida faoliyat yurituvchi kompaniyalar ehtiyojlarini qondirish uchun mo‘ljallangan. Tramp bu tashabbusni milliy mudofaa ehtiyojlari uchun tuzilgan strategik zaxira tamoyiliga o‘xshatib, uni samarali yechim sifatida taqdim etdi.
Loyihaning amaliy qismi ham aniq belgilangan. Xomashyo xaridi va logistika jarayonlarida Hartree Partners, Traxys North America va Mercuria Energy Group kabi yirik kompaniyalar ishtirok etadi.
Loyihaning asosiy maqsadi Xitoyga bog‘liq bo‘lgan nodir yer elementlari importini kamaytirishdir. AQSh ichki ishlar vaziri Duglas Bergam esa “muhim minerallar savdo klubi”ga qo‘shilayotgan yana 11 davlat haqida e’lon qilinishini bildirdi.
Bu esa faqat zaxira yaratish emas, balki ittifoqchilar bilan ta’minot zanjirini mustahkamlashni ham ko‘zda tutadi. Shu bilan birga, Yaponiya hukumati ham nodir yer elementlarini qidirishda faol ishtirok etmoqda.
Tokio hukumati 6000 metr chuqurlikdan olinayotgan namunalar asosida Tinch okeanidagi Minamitori atolli yaqinida 16 million tonnadan ortiq nodir yer elementlari zaxirasi bo‘lishi mumkinligini aniqladi. Agar bu tasdiqlansa, bu dunyodagi eng yirik konlardan biriga aylanishi mumkin.
Bunday sa’y-harakatlarning ortida Xitoyning nodir yer elementlari eksportiga qo‘yilgan cheklovlari yotadi. Xitoy o‘zining monopol mavqeini saqlab qolishga intilmoqda, bu esa boshqa davlatlarni o‘z resurslarini mustahkamlashga undamoqda.
Bugungi kunda texnologiyalarni ishlab chiqarishda qo‘llaniladigan nodir yer elementlari global iqtisodiyot uchun strategik ahamiyat kasb etmoqda. Xitoy, Vetnam, Braziliya va Rossiya bu borada yetakchi davlatlar qatoriga kiradi.
Ayniqsa, kosmik soha va mudofaa sanoatida ishlatiladigan skandiy kabi elementlar juda qimmat va muhim hisoblanadi. Xulosa qilib aytganda, dunyo “resurslar uchun xavfsizlik” davriga kirib bormoqda va bu boradagi raqobat tobora kuchayib bormoqda.
