Yaqin Sharqdagi mojaro murakkablashmoqda AQSH va Eron ziddiyati kuchaymoqda
Yaqin Sharqdagi qonli to‘qnashuvlar uchinchi haftasiga kirib bormoqda. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.
Dunyo jamoatchiligi Oq uy bilan Tehron o‘rtasidagi keskin ziddiyatga e’tibor qaratayotgan bir paytda, vaziyat kutilganidan murakkab tus olmoqda. Zamin.uz ushbu mojaroning so‘nggi holati va ehtimoliy rivojlanish yo‘llarini tahlil qiladi.
AQSH prezidenti Donald Tramp hozirgacha Eronga qarshi olib borilayotgan harbiy harakatlarning aniq maqsadini ochiqchasiga bildirgani yo‘q. Oq uyning niyati nima: mavjud hukumatni ag‘darish, Tehronni yadroviy dastur bo‘yicha muzokaraga majburlash yoki uning harbiy salohiyatini to‘liq yo‘qotishmi?
Bu savollar hanuz javobsiz qolmoqda. Eron iqtisodiy va harbiy jihatdan katta zarar ko‘rgan bo‘lsa-da, jahon bozoriga og‘ir zarba berishga muvaffaq bo‘ldi.
Ho‘rmuz bo‘g‘ozi orqali dunyo neftining qariyb 20 foizi o‘tadi va Tehron ushbu muhim yo‘lni to‘sib qo‘ydi. Natijada yoqilg‘i narxlari keskin oshdi.
Mojaroning kengayishi Islom Respublikasining urush narxini oshirish taktikasini ko‘rsatmoqda. Qo‘shni davlatlarga hujumlar uyushtirilishi mintaqaviy beqarorlikni kuchaytirmoqda.
Tramp ma’muriyati Eronning har qanday himoya choralarini va jahon iqtisodiyotiga zarar yetkazish qobiliyatini yetarlicha baholamagan. Prezident oldida ikki yo‘l bor.
Birinchisi, urushni davom ettirish bo‘lib, bu yangi xavflar va nazoratdan chiqish xavfini oshiradi. Ikkinchisi, mojaroning tugatilishi, biroq bu siyosiy mag‘lubiyat hisoblanadi, chunki e’lon qilingan maqsadlarga erishilmadi.
Eron yadroviy infratuzilmasining bir qismi vayron qilingan bo‘lsa-da, uni tiklash imkoniyati mavjud. Tehron 10 ta yadroviy kallak yaratishga yetadigan yuqori darajada boyitilgan uran zaxirasiga ega.
Kutilayotgan ssenariylar orasida holdan toydirish urushi mavjud bo‘lib, bunda o‘q-dorilar va havo hujumidan mudofaa tizimlarining zaxirasi muhim rol o‘ynaydi. Tramp ittifoqchilarini Ho‘rmuz bo‘g‘ozidagi tankerlarni himoya qilishga chaqirdi, ammo Yevropa davlatlari va Janubiy Koreya bu taklifni rad etdi.
Yana bir ssenariy — AQSHning Xarg orolini egallashi yoki yadroviy zaxiralarni qo‘lga kiritish uchun maxsus kuchlarni yuborishi. Bu esa Amerika harbiylari uchun katta yo‘qotishlarga olib kelishi mumkin.
Oxirgi uch hafta davomida mojaro natijasida 2100 dan ortiq odam halok bo‘ldi. Tinch aholi orasida Eron tomonida 1300 dan ziyod qurbonlar bor.
AQSH harbiylari esa 13 nafar yo‘qotdi. Mintaqadagi AQSH kuchlari soni taxminan 52 500 nafarni tashkil etmoqda.
Bu raqamlar mojaroning jiddiyligini va uning davom etishining xavf-xatarlarini ko‘rsatmoqda.
