AQSH va Eron o‘rtasidagi muzokaralar yakuniy bosqichga kirdi
Yaqin Sharq mintaqasida uzoq yillardan buyon davom etib kelayotgan keskinlikni yumshatish borasida tarixiy ahamiyatga ega qadam tashlandi. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.
Amerika Qo‘shma Shtatlari va Eron o‘rtasidagi ziddiyatli munosabatlarga chek qo‘yishi kutilayotgan muzokaralar o‘zining yakuniy bosqichiga yaqinlashmoqda. Ushbu kelishuv loyihasi nafaqat ikki davlat aloqalarini, balki butun mintaqa kelajagini belgilab berishi bilan xalqaro hamjamiyat e’tiborida turibdi.
Nufuzli xalqaro nashrlarning xabar berishicha, tomonlar bir sahifadan iborat bo‘lgan o‘ta muhim memorandum loyihasini deyarli to‘liq kelishib oldilar. Mazkur hujjat shunchaki rasmiy qog‘oz bo‘lib qolmay, balki harbiy harakatlarni to‘xtatish va kelgusida keng qamrovli diplomatik munosabatlarni yo‘lga qo‘yish uchun mustahkam poydevor vazifasini o‘taydi.
Garchi yakuniy imzolar hali qo‘yilmagan bo‘lsa-da, siyosiy tahlilchilar ushbu holatni muzokaralar boshlangandan buyon erishilgan eng katta ijobiy natija sifatida baholamoqdalar. Kelishuv loyihasi har ikki tomon uchun ham manfaatli bo‘lgan bir qator shartlarni o‘z ichiga oladi.
Xususan, Eron tomoni yadroviy boyitish jarayonlarini vaqtincha to‘xtatishga va xalqaro nazoratni kuchaytirishga rozilik bildirishi kutilmoqda. Shuningdek, mamlakatda to‘plangan boyitilgan uran zaxiralarini chetga olib chiqish masalasi ham ko‘rib chiqilmoqda.
O‘z navbatida, Amerika Qo‘shma Shtatlari Eronga nisbatan qo‘llanilgan iqtisodiy cheklovlarni bosqichma-bosqich bekor qilishni va Tehronning xorijiy banklarda muzlatib qo‘yilgan katta miqdordagi mablag‘larini qaytarishni rejalashtirmoqda. Bundan tashqari, jahon iqtisodiyoti va xalqaro savdo uchun strategik ahamiyatga ega bo‘lgan Hormuz bo‘g‘ozi orqali kemalarning xavfsiz harakatlanishini ta’minlash kelishuvning asosiy bandlaridan biri hisoblanadi.
Agar mazkur memorandum rasman imzolansa, tomonlar uchun o‘ttiz kunlik tayyorgarlik davri boshlanadi. Ushbu muddat davomida Jeneva yoki Islomobod shaharlarida uchrashuvlar o‘tkazilib, yadro dasturi hamda iqtisodiy sanksiyalar bo‘yicha yakuniy va batafsil kelishuv hujjati ishlab chiqilishi lozim.
Hozirda eng ko‘p muhokama qilinayotgan va bahsli bo‘lib turgan masala yadroviy cheklovlar muddati bilan bog‘liqdir. Vashington bu borada uzoq muddatli cheklovlarni talab qilayotgan bo‘lsa, Tehron qisqaroq muddatga amal qilish tarafdori bo‘lib turibdi.
Ayni paytda tomonlar o‘n ikki yildan o‘n besh yilgacha bo‘lgan o‘rtacha muddat ustida muzokara olib bormoqdalar. Muzokaralarning murakkabligi Eron rahbariyati ichida hali yagona va qat’iy pozitsiya to‘liq shakllanmaganligi bilan ham izohlanadi.
Shunga qaramay, diplomatik aloqalarning tiklanishi allaqachon ijobiy natijalarini bera boshladi. Jumladan, Amerika Qo‘shma Shtatlari Hormuz bo‘g‘ozidagi harbiy bosimni vaqtincha kamaytirishga qaror qildi.
Ushbu hujjat mintaqada barqaror tinchlik o‘rnatish yo‘lidagi birinchi va eng salmoqli qadam bo‘lishi mumkin. Dunyo siyosatidagi ushbu muhim jarayonlar mintaqaviy xavfsizlikni ta’minlashda yangi davrni boshlab berishi kutilmoqda.
