«Falcon 9» raketa bo‘lagi avgustda Oy yuzasiga uriladi

SpaceX kompaniyasining koinotda uzoq vaqt davomida nazoratsiz harakatlanib yurgan raketa bo‘lagi 5-avgust kuni Oy yuzasiga katta tezlikda urilishi kutilmoqda. Bu haqda One.uz xabar beradi.

Mazkur obyekt 2015-yilda koinotga uchirilgan Falcon 9 raketasining ikkinchi bosqichi bo‘lib, u ko‘p yillar davomida koinot kengliklarida tartibsiz aylanib yurgan edi. Mutaxassislarning hisob-kitoblariga ko‘ra, taxminan 4 tonna og‘irlikdagi ushbu qism soatiga 9 ming kilometrga yaqin tezlikda Oyning ko‘rinmas tomoniga borib uriladi.

Bu hodisa insoniyat tomonidan yaratilgan koinot chiqindisining tasodifan boshqa bir osmon jismiga qulashi bilan bog‘liq noyob holatlardan biri sifatida qayd etilmoqda. To‘qnashuv tafsilotlari va uning oqibatlari O‘lchami jihatidan maktab avtobusiga teng bo‘lgan ushbu raketa bo‘lagi Oyning g‘arbiy qismidagi Eynshteyn krateri yaqiniga tushishi taxmin qilinmoqda.

To‘qnashuv natijasida Oy yuzasida yangi krater hosil bo‘lishi va juda katta miqdorda chang ko‘tarilishi kutilmoqda. Garchi bu jarayon Quyosh nurlari ostida ma’lum darajada yorug‘lik hosil qilsa-da, hodisani Yerdan turib oddiy ko‘z yoki havaskor teleskoplar orqali kuzatishning imkoni yo‘q.

Buning asosiy sababi to‘qnashuvning Yerga teskari tomonda yuz berishidir. Odatdagi kosmik parvozlarda raketaning ikkinchi bosqichi yukni orbitaga yetkazgach, Yer atmosferasiga qaytib kiradi va yonib ketadi yoki okeanning xavfsiz hududlariga tushiriladi.

Biroq ushbu missiya uzoq koinotga yo‘naltirilgani va katta energiya sarf etilgani sababli, raketa qismi Yer atmosferasiga qaytish uchun yetarli yoqilg‘iga ega bo‘lmagan. Natijada u Yer va Oy o‘rtasidagi murakkab gravitatsiya maydonida qolib ketgan.

Astronomlar faqat joriy yilning boshiga kelibgina mazkur bo‘lakning harakat yo‘nalishi Oy bilan kesishishini aniqlashga muvaffaq bo‘lishdi. Koinot chiqindilari muammosi Mutaxassislarning ta’kidlashicha, ushbu to‘qnashuv koinotda to‘planib borayotgan chiqindilar muammosini yana bir bor kun tartibiga chiqarmoqda.

Garchi raketa bo‘lagining Oyga urilishi Yer aholisi yoki koinotdagi boshqa faol qurilmalar uchun bevosita xavf tug‘dirmasa-da, bu kabi nazoratsiz harakatlar kelajakdagi missiyalar uchun kutilmagan to‘siqlarni keltirib chiqarishi mumkin. Avvalroq, 2022-yilda ham Xitoyga tegishli ekani aytilgan raketa qismi Oyga qulagan edi.

Shuningdek, turli yillarda Rossiya, Hindiston va Isroilning Oyga qo‘nishga uringan apparatlari ham texnik nosozliklar sababli sayyora yuzasiga qulab tushgan. SpaceX vakillari va NASA olimlari ushbu hodisani ilmiy jihatdan o‘rganishni rejalashtirmoqdalar.

To‘qnashuv natijasida hosil bo‘ladigan yangi krater va ko‘tariladigan chang qatlamini o‘rganish orqali Oyning ichki tuzilishi haqida qo‘shimcha ma’lumotlar olish mumkin. Bu kabi holatlar kelajakda koinotga uchiriladigan apparatlarni xavfsiz utilizatsiya qilish va koinotni keraksiz metall parchalaridan tozalash masalasida yangi standartlar ishlab chiqish zarurligini ko‘rsatmoqda.

Kelgusi yillarda Oyga insonli missiyalar rejalashtirilayotgan bir paytda, koinot xavfsizligini ta’minlash eng muhim vazifalardan biriga aylanadi.