Eron va Omon Hormuz bog'ozi bo'yicha kelishuvga erishmoqda
Jahon energetika bozori uchun strategik ahamiyatga ega bo‘lgan Ho‘rmuz bo‘g‘ozi atrofidagi muzokaralarda jiddiy siljish kuzatilmoqda. Bu haqda One.uz xabar beradi.
Eron tashqi ishlar vaziri Abbos Arag‘chining ma’lum qilishicha, Tehron va Maskat kemalar harakati uchun yangi yo‘nalish belgilash bo‘yicha kelishuvga erishish arafasida turibdi. Biroq ushbu kelishuv bo‘g‘ozning to‘liq ochilishini anglatmaydi, chunki Eron kemalar qatnovini odatiy tartibda tiklash uchun AQSH oldiga bir qator siyosiy va iqtisodiy shartlarni qo‘ymoqda.
Aynan shu talablar muzokaralarning eng murakkab qismiga aylanishi kutilmoqda. Eron va O‘mon o‘rtasidagi yangi kelishuv tafsilotlari Arag‘chining ta’kidlashicha, Eron tomoni Ho‘rmuz bo‘g‘ozida ilgari amal qilgan kemalar harakatini taqsimlash tizimini endilikda maqbul deb hisoblamaydi.
Shu sababli, Tehron va Maskat hozircha doimiy emas, balki vaqtinchalik yangi dengiz yo‘lagini tashkil etish ustida ish olib bormoqda. Doimiy sxemani ishlab chiqish esa texnik hamda huquqiy masalalar tufayli ko‘proq vaqt talab qilishi mumkin.
Mavjud ma’lumotlarga ko‘ra, muhokama qilinayotgan variantlardan biri Eronga Fors ko‘rfaziga kirib kelayotgan kemalar ustidan ma’lum darajada nazorat o‘rnatish huquqini berishni nazarda tutadi. Tomonlar kemalarning bir yo‘nalishda Eron hududiy suvlari, qarama-qarshi yo‘nalishda esa O‘mon suvlari orqali harakatlanishi mumkin bo‘lgan loyihalarni ko‘rib chiqmoqda.
O‘mon tashqi ishlar vazirligi ushbu muloqotlarni ijobiy va samarali deb baholadi. Siyosiy shartlar va xalqaro munosabatlar Eron tashqi ishlar vaziri O‘mon bilan dengiz yo‘nalishi bo‘yicha kelishish faqat texnik bosqich ekaniga alohida urg‘u berdi.
Uning so‘zlariga ko‘ra, Ho‘rmuz bo‘g‘ozi orqali to‘liq va erkin qatnovni tiklash uchun Vashington Tehronning siyosiy talablarini bajarishi shart. Eron tomoni AQSHdan avvalgi kelishuvlarning buzilishi natijasida ko‘rilgan zarar uchun tovon to‘lashni talab qilmoqda.
Shuningdek, Eron Milliy xavfsizlik oliy kengashi vakillari AQSH tomonidan bildirilayotgan tahdidlarning to‘xtatilishi, iqtisodiy sanksiyalar va blokadaning bekor qilinishi hamda xorijiy banklarda muzlatilgan Eron aktivlarining qaytarilishini asosiy shartlar sifatida sanab o‘tdi. Eron Inqilob posbonlari korpusi ham O‘mon bilan erishiladigan bitim bo‘g‘ozning avtomatik tarzda ochilishini kafolatlamasligini, qatnov faqat Vashington yon bergandagina to‘liq tiklanishini bildirdi.
Vashingtonning munosabati va kutilmalar AQSH ma’muriyati ushbu muzokaralarga nisbatan ancha nekbin munosabatda bo‘lmoqda. Amerikalik rasmiy vakillarning bildirishicha, Eron va O‘mon o‘rtasidagi siljish yaqin orada rasmiy e’lon qilinishi mumkin.
Agar bitim tijorat kemalarining to‘siqlarsiz harakatini ta’minlasa, AQSH Eron portlariga nisbatan joriy etilgan ayrim cheklovlarni yumshatishga tayyorligini ma’lum qildi. Shunday qilib, ayni bir muzokara jarayoni bo‘yicha ikki xil qarash mavjud.
AQSH buni kemalar qatnovini qayta tiklashga xizmat qiluvchi qadam deb bilsa, Eron ushbu jarayondan G‘arbga nisbatan siyosiy bosim o‘tkazish va o‘z iqtisodiy manfaatlarini himoya qilish vositasi sifatida foydalanmoqda. Vaziyatning keyingi rivoji tomonlarning o‘zaro murosaga kelish qobiliyatiga bog‘liq bo‘lib qolmoqda.
