Turkiya Pokiston va Saudiya Arabistoni mudofaa ittifoqini tuzdi
Turkiya, Pokiston va Saudiya Arabistoni o‘rtasida mintaqaviy xavfsizlikni ta’minlashga qaratilgan strategik ahamiyatga ega Makka qo‘shma mudofaa kelishuvi imzolandi. Bu haqda One.uz xabar beradi.
Mazkur hujjatning asosiy mohiyati shundan iboratki, ittifoqqa a’zo bo‘lgan uch davlatdan birortasiga qurolli hujum uyushtirilsa, bu holat qolgan barcha a’zolarga qilingan tajovuz sifatida baholanadi. Turkiya Tashqi ishlar vaziri Hoqon Fidan ushbu paktning huquqiy va harbiy kuchi NATO nizomidagi mashhur 5-moddaga teng ekanini ta’kidladi.
Yaqin Sharq va Osiyo mintaqasidagi barqarorlikni mustahkamlashga xizmat qiluvchi ushbu kelishuv deyarli uch yil davom etgan murakkab muzokaralar natijasida hayotga tadbiq etildi. Jamoaviy mudofaa va mintaqaviy xavfsizlik kafolati Yangi tuzilgan alyansning asosiy tamoyili "birimiz uchun barchamiz" degan g‘oyaga asoslanadi.
Bu degani, agar Saudiya Arabistoni, Pokiston yoki Turkiya hududiga tashqi kuchlar tomonidan harbiy tajovuz amalga oshirilsa, boshqa hamkor davlatlar hujumga uchragan ittifoqchini himoya qilish uchun barcha imkoniyatlarni, jumladan, harbiy kuchni ham ishga solish majburiyatini oladi. Bunday jamoaviy mudofaa tizimi mintaqada yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan turli tahdidlarning oldini olish va tajovuzkor tomonlarni tiyib turish uchun xizmat qiladi.
Turkiya diplomatiyasi rahbarining so‘zlariga ko‘ra, ushbu ittifoq biron bir aniq davlatga, masalan, Eronga qarshi qaratilmagan. Alyansning asosiy maqsadi mavjud xalqaro tizimlarning o‘rnini bosish emas, balki uchta yaqin hamkorning xavfsizligini kafolatlashdir.
Shuningdek, vazir hech bir mamlakat a’zo davlatlarning hududiy yaxlitligiga daxl qilmagunicha tahdid sifatida ko‘rilmasligini alohida qayd etdi. Bu esa yangi tuzilmaning mudofaa xarakteriga ega ekanini anglatadi.
Alyansning kengayishi va tashkiliy tuzilmasi Kelgusida ushbu mudofaa paktining tarkibi yanada kengayishi kutilmoqda. Turkiya rahbariyati tomonidan bildirilgan rejalarga ko‘ra, kelajakda ma’lum texnik va logistik masalalar hal etilgach, Misr Arab Respublikasi ham ushbu ittifoqqa qo‘shilishi mumkin.
Bu esa mintaqadagi eng yirik harbiy salohiyatga ega davlatlarning yagona xavfsizlik soyaboni ostida birlashishiga yo‘l ochadi. Yangi tuzilmaning tashkiliy asoslari ham belgilab olindi.
Ittifoqning doimiy faoliyat yurituvchi Bosh kotibiyati Saudiya Arabistonida joylashadi. Shuningdek, NATO modeliga o‘xshash tarzda doimiy ishlovchi Vazirlar kengashi tashkil etiladi.
Ushbu kengash harbiy hamkorlikning operatsion tafsilotlarini ishlab chiqadi va yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan inqirozlarni boshqarish bilan shug‘ullanadi. Dengiz yo‘llari xavfsizligi va umumiy manfaatlar Turkiya tomoni Qizil dengizdagi dengiz qatnovi xavfsizligi masalasi mamlakat iqtisodiy manfaatlari uchun o‘ta muhim ekanini bildirdi.
Shu sababli, Anqara mintaqadagi savdo kemalarini turli hujumlardan himoya qilish bo‘yicha xalqaro sa’y-harakatlarda faol ishtirok etmoqda. Makka mudofaa pakti nafaqat quruqlikdagi chegaralar, balki strategik ahamiyatga ega dengiz yo‘llari xavfsizligini ta’minlashda ham muhim o‘rin tutadi.
Yaqin Sharqda geosiyosiy keskinlik kuchayib borayotgan bir sharoitda bunday ittifoqning tuzilishi kuchlar muvozanatini saqlashga yordam beradi. Uch davlatning harbiy va siyosiy salohiyati birlashishi mintaqadagi barqarorlikni ta’minlovchi yangi bir omil bo‘lib xizmat qilishi kutilmoqda.
Mazkur kelishuv mintaqa davlatlarining o‘z xavfsizligini ta’minlash yo‘lida mustaqil va qat’iy qadamlar tashlayotganini ko‘rsatmoqda.
