Xitoy–Qirg‘iziston–O‘zbekiston temiryo‘li qurilishi bo‘yicha kelishuvga erishildi
Markaziy Osiyoning transport salohiyatini tubdan o‘zgartirishi kutilayotgan Xitoy–Qirg‘iziston–O‘zbekiston temiryo‘li qurilishi bo‘yicha ko‘p yillik diplomatik to‘siqlar bartaraf etildi. Bu haqda One.uz xabar beradi.
Qirg‘iziston prezidenti Sadir Japarov ushbu yirik loyihani boshlash uchun Rossiya rahbari Vladimir Putin bilan shaxsan muzokara o‘tkazgani va Pekin tomonidan qo‘yilgan asosiy shartlar haqida batafsil ma’lumot berdi. Mazkur kelishuv mintaqadagi iqtisodiy aloqalarni yangi bosqichga olib chiqishi hamda transport qaramligidan xalos bo‘lish imkonini berishi kutilmoqda.
Sadir Japarov 2020-yilda davlat boshqaruviga kelganidan so‘ng, o‘n yillar davomida amalga oshirilmay kelayotgan ushbu loyihani jonlantirishga qaror qildi. Dastlabki muzokaralar jarayonida Xitoy tomoni loyihaning xavfsizligi va mintaqaviy barqarorlik masalasiga alohida e’tibor qaratgan.
Xitoy elchisi bilan bo‘lib o‘tgan suhbatda Pekinning bu boradagi pozitsiyasi aniq bo‘lgan: loyiha boshlanishi uchun Rossiyaning roziligi zarur edi. Bu holat Qirg‘izistonning mintaqaviy xavfsizlik tashkilotlariga a’zoligi va Yevrosiyo hududidagi o‘rni bilan izohlangan.
Rossiya bilan muzokaralar va strategik kelishuv Xitoy tomonining shartidan so‘ng, Sadir Japarov masalani hal qilish uchun zudlik bilan Moskvaga yo‘l olgan. Rossiya prezidenti bilan o‘tkazilgan yuzma-yuz uchrashuvda temiryo‘lning iqtisodiy ahamiyati va uning mintaqa uchun hayotiy zarurati muhokama qilingan.
Japarov Rossiya rahbariga mamlakat transport jihatidan berk ko‘chada qolganini va ushbu yo‘l iqtisodiy rivojlanish uchun yagona chiqish yo‘li ekanini tushuntirgan. Natijada, ushbu loyihaga nisbatan hech qanday e’tirozlar yo‘qligi tasdiqlangan va qurilish ishlariga rasman ruxsat berilgan.
Ushbu temiryo‘l liniyasi nafaqat xalqaro tranzit yo‘lagi, balki Qirg‘iziston iqtisodiyotining yangi tayanchi bo‘lishi kutilmoqda. Hisob-kitoblarga ko‘ra, yuklar tranziti hisobiga davlat budjetiga har yili 500 million dollargacha sof foyda tushishi mumkin.
Davlat rahbari bu loyihani mamlakatdagi eng yirik oltin koni bo‘lgan Qumtorga qiyoslab, uning ahamiyati asrlar davomida saqlanib qolishini ta’kidladi. Shuningdek, yangi yo‘l mamlakatning shimoliy va janubiy hududlarini bog‘lab, ichki yuk tashish xarajatlarini sezilarli darajada kamaytiradi.
Iqtisodiy samaradorlik va kelajak rejalari Loyihaning umumiy qiymati va moliyalashtirish manbalari bo‘yicha ham aniq rejalar ishlab chiqilgan. Qurilish jarayoniga xorijiy investorlar va xalqaro moliya institutlarini jalb qilish ko‘zda tutilgan.
Ba’zi ijtimoiy guruhlar orasida tarqalgan xavotirlarga javoban, prezident xorijlik mutaxassislar faqat qurilish davrida ishlashini va loyiha yakunlangach, barcha ishlar mahalliy kadrlar tomonidan boshqarilishini ma’lum qildi. Ushbu temiryo‘l qurilishi yakunlangach, O‘zbekiston va butun Markaziy Osiyo davlatlari uchun Fors ko‘rfazi hamda Yevropa bozorlariga chiqishning eng qisqa yo‘li ochiladi.
Bu esa mintaqaning jahon savdo tizimidagi rolini oshirib, tranzit mamlakatlarning daromadlarini bir necha barobarga ko‘paytirish imkonini beradi. Mazkur loyiha nafaqat iqtisodiy, balki siyosiy jihatdan ham mintaqaviy hamkorlikning mustahkamlanishiga xizmat qiladi.
