Yevropa davlatlarining harbiy xarajatlari ikki barobarga oshishi kutilmoqda
Yevropa qit’asi Ikkinchi jahon urushidan keyingi davrdagi eng yirik va keng ko‘lamli qayta qurollanish bosqichini boshdan kechirmoqda. Bu haqda One.uz xabar beradi.
Stokholm xalqaro tinchlik tadqiqotlari instituti hamda NATO alyansi tomonidan e’lon qilingan yangi tahliliy ma’lumotlarga ko‘ra, 2026-yilda Yevropa davlatlarining umumiy harbiy xarajatlari 574 milliard yevroga yetishi kutilmoqda. Raqamlar tahlili shuni ko‘rsatmoqdaki, atigi besh yil muqaddam, ya’ni 2021-yilda qit’aning mudofaa budjeti 283 milliard yevroni tashkil etgan bo‘lsa, o‘tgan qisqa davr ichida xarajatlarning nominal hajmi 103 foizga oshgan.
Bu ko‘rsatkich qit’a xavfsizlik tizimining tubdan o‘zgarayotganidan dalolat beradi. Mudofaa xarajatlarining iqtisodiyotdagi ulushi ham sezilarli darajada o‘zgardi.
2021-yilda harbiy xarajatlar Yevropa yalpi ichki mahsulotining o‘rtacha 1,64 foizini tashkil qilgan bo‘lsa, 2026-yil yakunlariga ko‘ra bu ko‘rsatkich 2,55 foizgacha ko‘tarildi. Bundan tashqari, alyansga a’zo davlatlar yalpi ichki mahsulotning yana 1,4 foizini harbiy infratuzilma, logistika va umumiy xavfsizlikni mustahkamlashga yo‘naltirmoqda.
So‘nggi besh yil ichida Yevropa o‘z harbiy xarajatlarini sof 291 milliard yevroga oshirib, ularni ikki barobar ko‘paytirdi. Taqqoslash uchun, xuddi shu davrda AQSH mudofaa budjeti 28 foizga o‘sgan bo‘lib, bu Yevropadagi o‘sish sur’ati ancha yuqori ekanini ko‘rsatadi.
Davlatlar kesimidagi o‘zgarishlar va yetakchilar Qit’a davlatlari orasida moliyaviy hajm bo‘yicha eng katta o‘zgarish Germaniyada kuzatilmoqda. Berlin umumiy harbiy xarajatlar hajmi bo‘yicha Yevropada yaqqol yetakchi bo‘lib qolmoqda.
Mamlakat o‘z mudofaa budjetini 2021-yildagi 48 milliard yevrodan 2026-yilda 125 milliard yevrogacha yetkazib, 2,6 barobarga oshirdi. Bu Germaniya tarixidagi eng yirik harbiy sarmoyalardan biri hisoblanadi.
NATOning sharqiy chegaralarida joylashgan davlatlarda o‘sish yanada keskin sur’at oldi. Polsha harbiy budjetini 3,5 barobarga, Estoniya 3,6 barobarga, Litva esa 4,3 barobarga oshirishga erishdi.
Polsha va Boltiqbo‘yi davlatlari 2025-yilgi NATO sammitida belgilangan strategik marraga, ya’ni mudofaa xarajatlarini yalpi ichki mahsulotning 5 foiziga yetkazish rejasiga muddatidan ancha oldin amalda erishib bo‘ldi. Bu holat mintaqadagi geosiyosiy vaziyatning naqadar jiddiylashganini anglatadi.
Harbiy sanoat majmuasining rivojlanishi Davlat xaridlarining keskin oshishi yetakchi mudofaa korporatsiyalarining moliyaviy aylanmasida ham yaqqol aks etdi. Yillik aylanmasi bir milliard yevrodan oshadigan Yevropaning yirik harbiy sanoat kompaniyalari tushumi 2021-yildagi 104 milliard yevrodan 166 milliard yevroga yetdi.
AQSH mudofaa korporatsiyalarining tushumi esa mazkur davrda 311 milliard yevrodan 427 milliard yevrogacha kengaydi. Ekspertlar fikricha, NATO doirasida qabul qilingan yangi tartiblar, jumladan, asosiy harbiy ehtiyojlarga yalpi ichki mahsulotning 3,5 foizini ajratish hamda kiberxavfsizlik va muhim infratuzilmani himoya qilishga qaratilgan sarmoyalar kelgusida ham ortib boradi.
Bu jarayonlar Yevropaning uzoq muddatli xavfsizlik strategiyasini belgilab beruvchi asosiy omillarga aylanmoqda.
