Aholi omonatlari bo'yicha foiz stavkalari so'nggi yillardagi eng quyi darajaga tushdi
O‘zbekiston bank tizimida jismoniy shaxslarning milliy valyutadagi omonatlari bo‘yicha daromadlilik ko‘rsatkichi so‘nggi yillardagi eng past darajaga tushdi. Bu haqda One.uz xabar beradi.
Markaziy bank ma’lumotlariga ko‘ra, iyun oyi yakunlari bo‘yicha aholining so‘mdagi muddatli omonatlari uchun o‘rtacha tortilgan stavka 19,2 foizni tashkil etdi. Bu ko‘rsatkich 2021-yilning mart oyidan buyon qayd etilgan eng quyi nuqta hisoblanadi.
Shu bilan birga, yuridik shaxslarning mablag‘lari uchun o‘rtacha daromadlilik 15,3 foiz darajasida shakllangan bo‘lsa, barcha turdagi muddatli depozitlar bo‘yicha umumiy stavka 17,6 foizga yetgan. Aholi omonatlari bo‘yicha foiz stavkalarining pasayishi so‘nggi oylarda sezilarli darajada tezlashdi.
Xususan, aprel oyida o‘rtacha stavka 19,9 foizni tashkil etgan bo‘lsa, iyun oyiga kelib u 0,7 foiz bandiga kamaydi. Bir oyning o‘zida pasayish sur’ati 0,5 foiz bandini tashkil etgan.
Umumiy muddatli depozitlar stavkasining biroz ko‘tarilishi esa banklar tomonidan jalb qilinayotgan mablag‘lar tarkibi va muddatlarining o‘zgarishi bilan izohlanadi. Ya’ni, jismoniy shaxslar uchun takliflar arzonlashgan bo‘lsa-da, umumiy hisob-kitobda korxonalarning uzoq muddatli mablag‘lari hisobiga o‘rtacha ko‘rsatkich biroz o‘sgan.
Omonatlar hajmi ortishi va raqobatning o‘zgarishi Banklar tomonidan foiz stavkalarining pasaytirilishiga bir qancha iqtisodiy omillar ta’sir ko‘rsatmoqda. Eng asosiy sabablardan biri bank tizimida jami depozitlar hajmining jadal sur’atlar bilan o‘sib borayotganidir.
Rasmiy statistikaga ko‘ra, tijorat banklaridagi jami depozitlar miqdori bir yil ichida 33 foizdan ziyodroqqa oshib, 460 trillion so‘mdan oshib ketdi. Uzoq muddatli jamg‘armalar miqdori ham sezilarli darajada ko‘paygan.
Banklarga aholi va tadbirkorlik subyektlaridan mablag‘lar oqimi barqaror ravishda kirib kelayotgan bir sharoitda, moliya muassasalari yangi mijozlarni jalb qilish uchun o‘ta yuqori foiz stavkalarini taklif etishga ehtiyoj sezmayapti. Ilgari banklar o‘rtasida pul mablag‘larini jalb qilish bo‘yicha kuchli foiz poygasi kuzatilgan bo‘lsa, hozirda resurslar manbai kengaygani sababli stavkalarni bosqichma-bosqich pasaytirish imkoniyati yuzaga kelmoqda.
O‘rtacha ko‘rsatkich va amaldagi takliflar Shuni ta’kidlash joizki, 19,2 foizlik ko‘rsatkich barcha banklar uchun yagona yoki majburiy stavka hisoblanmaydi. Bu raqam butun bank tizimi bo‘yicha tuzilgan barcha omonat shartnomalarining umumiy o‘rtachasidir.
Amaliyotda har bir bank o‘zining ichki siyosati va resurslarga bo‘lgan ehtiyojidan kelib chiqib, turlicha foizlarni belgilaydi. Hozirgi kunda ham ayrim banklarda 18 foizlik, boshqalarida esa 21 foizdan yuqori bo‘lgan omonat turlarini uchratish mumkin.
Yakuniy o‘rtacha ko‘rsatkichga omonatning muddati, ochilish usuli (onlayn yoki bank filialida), mablag‘ miqdori va foizlarning kapitallashuvi kabi ko‘plab omillar ta’sir ko‘rsatadi. Shu sababli, bozorda hamon o‘rtacha darajadan balandroq daromad keltiruvchi takliflar mavjud, biroq umumiy tendensiya pasayish sari yo‘nalgan.
