O'zbekistonda bo'lib to'lash xizmatlari Markaziy bank nazoratiga o'tadi

O‘zbekiston moliya bozorida eng tez rivojlanayotgan yo‘nalishlardan biri bo‘lgan bo‘lib to‘lash tizimida tub o‘zgarishlar davri boshlanmoqda. Bu haqda One.uz xabar beradi.

Prezident tomonidan imzolangan tegishli qarorga asosan, 2027-yil 1-yanvardan boshlab bo‘lib to‘lash xizmatlarini ko‘rsatuvchi operatorlar uchun alohida huquqiy maqom joriy etiladi va ushbu soha to‘liq Markaziy bank nazoratiga o‘tkaziladi. Yangi tartib fuqarolarni asossiz moliyaviy xavflardan va ortiqcha qarz yukidan himoya qilish, shuningdek, yashirin foiz hamda nohaq komissiyalarga chek qo‘yishga qaratilgan.

Mazkur islohotlar doirasida xaridorlarning manfaatlarini himoya qiluvchi qator qat’iy qoidalar kuchga kiradi. Xususan, tovar yoki xizmatlarni bo‘lib to‘lash sharti bilan xarid qilish muddati 12 oydan oshmasligi kerakligi belgilab qo‘yildi.

Shuningdek, bo‘lib to‘lashga olinadigan tovar yoki xizmat qiymati bazaviy hisoblash miqdorining 250 baravaridan ko‘p bo‘lmasligi shart. Eng muhimi, barcha qo‘shimcha to‘lovlar, foizlar va ustamalar shartnomada aniq ko‘rsatilishi talab etiladi.

Xaridorlar uchun asosiy yengilliklar va cheklovlar Yangi tartibga ko‘ra, qarzning asosiy summasidan tashqari barcha qo‘shimcha xarajatlar, ya’ni jarimalar va penyalar yig‘indisi yiliga umumiy summaning 50 foizidan oshib ketmasligi kafolatlanadi. Bu fuqarolarning qarz botqog‘iga botib qolishining oldini oladi.

Yana bir muhim yangilik shundaki, qarzni belgilangan muddatdan oldin yopgan xaridorlardan hech qanday qo‘shimcha jarima yoki komissiya undirish taqiqlanadi. Shuningdek, bo‘lib to‘lash mexanizmi orqali ko‘chmas mulk sotib olish imkoniyati to‘liq bekor qilindi.

Bo‘lib to‘lash xizmatlarini taqdim etuvchi tashkilotlar endilikda Markaziy bank reyestridan o‘tishi shart. Banklar va mikromoliya tashkilotlari xabarnoma yuborish orqali ro‘yxatga olinsa, boshqa operatorlar maxsus ruxsatnoma asosida faoliyat yuritadi.

Xizmat ko‘rsatuvchilar mijozlarni raqamli identifikatsiyadan o‘tkazishi va ularning qarz yukini kredit byurolari ma’lumotlari asosida tahlil qilishi majburiy etib belgilandi. Operatorlar faoliyatiga qo‘yiladigan talablar Oddiy operatorlarga aholidan omonat sifatida pul mablag‘larini jalb qilish hamda naqd pul ko‘rinishida iste’mol kreditlari berish qat’iyan man etiladi.

Agar tadbirkorlik subyektining choraklik aylanmasi 500 million so‘mdan oshsa va ushbu savdoning yarmidan ko‘pi bo‘lib to‘lash hisobiga to‘g‘ri kelsa, bunday kompaniya rasmiy operator sifatida ro‘yxatdan o‘tishi shart. Ushbu islohotlar orqali O‘zbekistonda bo‘lib to‘lash mexanizmi tartibga solingan moliyaviy mahsulotga aylantiriladi.

Bu esa iste’molchilar huquqlarini himoya qilish bilan birga, moliya bozorida shaffoflik va barqarorlikni ta’minlashga xizmat qiladi. Yangi qoidalar bozor ishtirokchilari o‘rtasida sog‘lom raqobat muhitini shakllantirishda muhim qadam bo‘ladi.