Kaspiy dengizida tranzit yo‘llari uchun geoiqtisodiy raqobat kuchaymoqda
Markaziy Osiyo mintaqasida global savdo oqimlari va tranzit daromadlari uchun asosiy ikkita dengizbo‘yi davlat — Qozog‘iston va Turkmaniston orasidagi geoiqtisodiy raqobat kuchayib bormoqda. Bu haqda One.uz xabar beradi.
Ashxobod Kaspiy dengizidagi dengiz trafigini Astanadan tortib olish bo‘yicha faol harakatlarni boshlagan. Bu rejalar iyul oyida Turkmaniston prezidenti Serdar Berdimuhamedovning Bokuga tashrifi chog‘ida ilk marta sezilgan bo‘lsa, endi Xitoy Ozarboyjongacha O‘zbekiston va Turkmaniston orqali o‘tuvchi O‘rta koridorning (TMTM) janubiy tarmog‘i bo‘ylab tajriba yuklarini jo‘natishni yo‘lga qo‘ydi.
Bu yo‘nalish Qozog‘istonning «Quriq» — «Maxachqal’a» tarmog‘iga jiddiy muqobil bo‘lib, yuklarni yetkazib berish vaqtini naq 1 kunga qisqartirmoqda. Turkmaniston TIV mas’uli Rovshen Annaberdiyev BMT shafeligida xalqaro logistika markazini ochish orqali butun Transkaspiy yo‘lagi ustidan nazoratni kuchaytirish tashabbusini ilgari surmoqda.
Qozog‘iston prezidenti Qasim-Jomart Toqayev Seul bilan muzokaralarda Turkmanboshi portini chetlab o‘tuvchi Lyanyungan va TRIPP koridorlarini taklif qilib, raqobatchisiga qaqshatqich javob berdi. Janubiy koridorning afzalligi Xitoy O‘zbekiston va Turkmaniston orqali Ozarboyjonga chiquvchi yo‘nalish sinovdan o‘tkazilmoqda va u Qozog‘iston porti orqali o‘tuvchi yo‘ldan tezroq ekanini isbotlaydi.
Bu 1 kun tejaydigan marshrut, Kaspiy tranzit yo‘laklarining tasvirini o‘zgartirib, Ozbekistonning logistik roliyni kuchaytiradi. Ashxobod Transkaspiy yo‘lagini BMT shafeligidagi logistika markazi boshqaruviga berish orqali Yevropa va Osiyo o‘rtasidagi asosiy operatorga aylanishni rejalashtirmoqda.
Turkmanistonning BMTdagi tashabbuslarini Rossiya, Ozarboyjon, Turkiya, Xitoy, Markaziy Osiyo davlatlari va Janubiy Koreya qo‘llab-quvvatlab kelmoqda. Qozog‘istonning muqobil harakati Qozog‘iston prezidenti Qasim-Jomart Toqayev Seul bilan muzokaralarda Turkmanboshi portini chetlab o‘tuvchi Xitoydagi Lyanyungan bazasi va Kavkaz orqali o‘tuvchi TRIPP koridorini taklif qilib, raqobatchisiga qaqshatqich javob berdi.
Ushbu harakat Qozog‘istonning shimoliy koridorini kuchaytirishga va uning portlarini Pusan kabi yirik uluslararası markazlar bilan bog‘lashga yo‘naltirilgan. Dengiz portlari to‘qnashuvi ichida Janubiy Koreyaning Pusan porti bilan hamkorlik masalasida Qozog‘iston Kaspiydagi o‘z portlarini, Turkmaniston esa Turkmanboshi dengiz porti quvvatlarini faol ilgari surmoqda.
Ikki davlatning logistik imkoniyatlari va takliflari taqqoslandi, lekin hozirgi holatda janubiy tarmoq tezlik va samaradorlik tufayli avvalgi afzal ko‘rilmoqda. Bu holat, Markaziy Osiyo tranzit koridorlarining kelajakki taqsimotini aniqlashda muhim rol o‘ynaydi.
O‘zbekistonning janubiy tarmog‘i orqali o‘tuvchi yangi marshrut, global savdo tarmog‘idagi o‘zgarishlarni tasdiqlaydi va mintaqadagi iqtisodiy integratsiyani kuchaytiradi. Bu jarayon, faqat tranzit daromadlarini emas, balki regiondagi siyosat va iqtisodiy bog‘larni ham takomillashtiradi.
Natijada, Kaspiy dengizi tranzit yo‘laklari dinamik va mukammal ravishda rivojlanmoqda, har bir davlat o‘z geostrategik afzalliklariga asoslanib harakat qilmoqda. Bu holat, xalqaro savdo va logistikada yangi imkoniyatlar yaratadi.
