O‘zbekistonda so‘mdagi omonatlar bo‘yicha foiz stavkalari pasayishda davom etmoqda
O‘zbekiston bank tizimida milliy valyutadagi muddatli omonatlar bo‘yicha foiz stavkalari pasayishda davom etmoqda. Bu haqda One.uz xabar beradi.
Markaziy bankning so‘nggi ma’lumotlariga ko‘ra, so‘mdagi muddatli depozitlarning o‘rtacha yillik stavkasi avgust oyi yakunlariga ko‘ra 17,2 foizgacha tushgan. Ayniqsa, aholining milliy valyutadagi omonatlari bo‘yicha daromadlilik darajasi ketma-ket beshinchi oy davomida pasayib, iyuldagi 18,9 foizdan 18,4 foizga qisqardi.
Shu bilan birga, xorijiy valyutadagi omonatlar bo‘yicha foiz stavkalari aksincha o‘sish tendensiyasini ko‘rsatib, so‘nggi yillardagi eng yuqori ko‘rsatkichlardan biri bo‘lgan 5,5 foizga yetdi. Bank bozoridagi ushbu o‘zgarishlar moliya sohasidagi umumiy iqtisodiy jarayonlar bilan bog‘liqdir.
Aholi uchun so‘mdagi omonatlar stavkasi oxirgi marta bunday past darajaga 2021-yilning fevral oyida tushgan edi. O‘sha davrdan buyon omonatlar bo‘yicha daromadlilik yuqori darajada saqlanib kelayotgan edi, biroq so‘nggi besh oy ichida kuzatilgan sur’atli pasayish bank mijozlari uchun yangi sharoitlarni yuzaga keltirmoqda.
Korporativ sektorda, ya’ni yuridik shaxslarning mablag‘lari bo‘yicha esa vaziyat ancha barqaror bo‘lib, stavkalar 15,5 foiz atrofida saqlanib qolmoqda. Omonatlar bozoridagi asosiy o‘zgarishlar Milliy valyutadagi depozitlar arzonlashayotgan bir paytda, xorijiy valyutadagi mablag‘larni bankda saqlash jozibadorligi oshib bormoqda.
Avgust oyi natijalariga ko‘ra, xorijiy valyutadagi jami depozitlar stavkasi 5,5 foizni tashkil etib, bu 2024-yilning iyun oyidan beri qayd etilgan eng yuqori natijadir. Xususan, aholining valyuta omonatlari 5,4 foizga, kompaniyalarning valyutadagi mablag‘lari esa 5,7 foizgacha ko‘tarilgan.
Bu holat investorlar va oddiy fuqarolarning o‘z jamg‘armalarini turli valyutalarda taqsimlashiga sabab bo‘lishi mumkin. Tahlillar shuni ko‘rsatadiki, so‘mdagi omonatlar bo‘yicha foizlarning pasayishi banklararo raqobat va likvidlik darajasining o‘zgarishi bilan ham izohlanadi.
Jismoniy shaxslar uchun so‘mdagi omonatlar hali ham inflyatsiya darajasidan yuqori daromad keltirayotgan bo‘lsa-da, foyda marjasi biroz qisqargan. Yuridik shaxslar uchun esa milliy valyutadagi foiz stavkalari deyarli o‘zgarmasdan, iyul oyidagi 15,4 foizdan avgustda 15,5 foizga yetgan, bu esa biznes sektori uchun barqarorlik belgisidir.
Qiyosiy ko‘rsatkichlar va bozor holati Bank tizimidagi umumiy manzarani iyul va avgust oylari kesimida solishtirsak, so‘mdagi jami muddatli omonatlar 0,3 foizga arzonlashganini ko‘rish mumkin. Aholining so‘mdagi omonatlarida esa bu ko‘rsatkich yanada sezilarli bo‘lib, pasayish 0,5 foizni tashkil etdi.
Aksincha, valyuta bozorida dollar va yevrodagi omonatlar bo‘yicha takliflar oshib bormoqda. Bunday dinamika banklarning valyuta resurslariga bo‘lgan ehtiyoji ortayotganidan dalolat berishi mumkin.
Xulosa o‘rnida aytish mumkinki, O‘zbekiston moliya bozorida omonatlar bo‘yicha foiz stavkalari muvozanatlashish jarayonini boshidan kechirmoqda. Milliy valyutadagi stavkalarning pasayishi va xorijiy valyutadagi daromadlilikning ortishi omonatchilardan o‘z jamg‘arma strategiyalarini qayta ko‘rib chiqishni talab qiladi.
Kelgusi oylarda Markaziy bankning pul-kredit siyosati va asosiy stavka bo‘yicha qarorlari ushbu tendensiyaning qay darajada davom etishini belgilab beradi.
