Bugun
Bugungi reyslar jadvali — 20 noyabr
+22°
to‘liq bulutli shamol 1 m/s, janub
ENRU

Katta adron kollayderi to‘rt yilga to‘xtadi

Texnologiya
65
Katta adron kollayderi to‘rt yilga to‘xtadi
Dunyoning eng katta va qudratli zarralar tezlatgichi — Katta adron kollayderi to‘rt yillik keng ko‘lamli modernizatsiya uchun ishini vaqtincha to‘xtatdi. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.

Yevropa yadroviy tadqiqotlar tashkiloti CERN tomonidan amalga oshirilayotgan bu loyiha koinotning eng asosiy sirlarini, jumladan, qorong‘i materiya va qorong‘i energiyani o‘rganishda yangi bosqichni boshlashga mo‘ljallangan. Shveysariya va Fransiya chegarasida, yer osti 100 metr chuqurlikda qurilgan 27 kilometrlik ulkan halqa shaklidagi ushbu inshoot 2012-yilda Xiggs bozonini kashf etishi bilan ilm-fan tarixida muhim o‘rin egallagan.

Endi mutaxassislar qurilmani yanada kuchliroq darajaga oshirishni rejalashtirmoqda. Modernizatsiyadan so‘ng majmua yorqinlikdagi Katta adron kollayderi nomini oladi va uning yangilangan versiyasi 2030-yilning iyun oyida ishga tushirilishi kutilmoqda.

Loyiha rahbari Markus Tserlaufning ta’kidlashicha, bu bosqich butun dasturning muvaffaqiyati uchun hal qiluvchi ahamiyatga ega. Modernizatsiyaning asosiy maqsadi — zarralar to‘qnashuvi sonini, ya’ni ilmiy yorug‘lik darajasini keskin oshirishdir.

Rejaga ko‘ra, bu ko‘rsatkich hozirgi darajadan 10 marta ko‘payadi, bu esa olimlarga bugungidan 100 marta ko‘proq ma’lumot to‘plash imkonini beradi. Ushbu maqsadga erishish uchun tezlatgich halqasining taxminan 1,2 kilometrlik qismi to‘liq almashtiriladi.

Yangi o‘ta o‘tkazuvchan magnitlar o‘rnatilib, ular zarralar dastasini yanada aniqroq yo‘naltirish imkonini beradi. Natijada, har bir o‘zaro ta’sir vaqtida to‘qnashuvlar soni hozirgi 60 tadan 200 tagacha yetadi.

Bu fiziklar uchun misli ko‘rilmagan hajmdagi ma’lumot manbai hisoblanadi. Ma’lumotlar oqimining bunday ulkan o‘sishi muhandislar oldiga yangi texnologik vazifalarni qo‘ydi.

Har soniyada sodir bo‘ladigan milliardlab hodisalarning barchasini saqlash amalga oshirib bo‘lmaydi. Shu sababli, CERN mutaxassislari real vaqt rejimida eng muhim va istiqbolli to‘qnashuvlarni saralab olish uchun sun’iy intellekt tizimlaridan foydalanishni rejalashtirmoqda.

Sun’iy intellekt fiziklar o‘rnini egallamaydi, balki ularga filtr vazifasini bajaradi. Sun’iy intellekt tizimlari yangi fizika alomatlari bo‘lishi mumkin bo‘lgan noyob hodisalarni bir zumda aniqlab, ularni keyingi tahlillar uchun ajratib oladi.

Bu esa olimlarga koinotning 95 foizini tashkil etuvchi, ammo bizga hali noma’lum bo‘lgan qorong‘i materiya va energiyani o‘rganishda yordam beradi. HL-LHC loyihasining amalga oshirilishi nafaqat nazariy fizika, balki yuqori texnologiyalar rivoji uchun ham muhim ahamiyatga ega.

O‘zbekistonlik yosh olimlar va tadqiqotchilar uchun ham CERN tajribasi doimo qiziqish markazida bo‘lib kelgan. Koinotning yaralishi va moddaning tuzilishi haqidagi asosiy savollarga javob topish yo‘lidagi ushbu qadam, insoniyatning tabiat qonunlari haqidagi tushunchalarini tubdan o‘zgartirishi kutilmoqda.

Nodirbek RazzokovBosh muharrir, muxbir

O‘xshash yangiliklar

Futbol akademiyalari uchun Skaut: to‘lov, davomat va ota-ona bilan aloqa endi bitta tizimda
Futbol akademiyalari uchun Skaut: to‘lov, davomat va ota-ona bilan aloqa endi bitta tizimda
ALLTEN MCHJ IT kompaniyasi futbol akademiyalari va sport maktablari uchun Skaut tizimini ishga tushirdi. Tizimda CRM va mobil ilovalar bor: akademiya rahbari to‘lov va qarzni, murabbiy davomatni,
Texnologiya12:29, 04-11-2026
Apple Pay O‘zbekistonda rekord 142 ming mijozni jalb qildi
Apple Pay O‘zbekistonda rekord 142 ming mijozni jalb qildi
O‘zbekistonda global to‘lov tizimi Apple Pay rasmiy ravishda ishga tushirildi va dastlabki kun o‘zining rekord ko‘rsatkichlari bilan eslatib qoldi. Uzum Bank
Texnologiya18:42, 28-10-2026
Shanxay ko‘chalarida robot-politsiyachilar xizmatga tushdi
Shanxay ko‘chalarida robot-politsiyachilar xizmatga tushdi
Xitoyning eng yirik megapolislaridan biri bo‘lgan Shanxay shahri ko‘chalarida insonsimon robotlar sinovdan o‘tkazila boshlandi. Mazkur innovatsion qurilmalar yo‘l
Texnologiya10:33, 28-10-2026
O‘zbekistonda Apple Pay va Google Pay rasmiy ishga tushdi
O‘zbekistonda Apple Pay va Google Pay rasmiy ishga tushdi
O‘zbekistonda 27 oktyabr kuni foydalanuvchilarga bank kartalarini Apple Pay va Google Pay to‘lov tizimlariga ulash imkoniyati ochildi. Bu o‘zgarish shaxsiy moliyaviy
Texnologiya14:12, 27-10-2026
Britaniyada shaxmat uchun o‘ziga xos aylanuvchi silindrsimon taxta yaratildi
Britaniyada shaxmat uchun o‘ziga xos aylanuvchi silindrsimon taxta yaratildi
Britaniyaning Design by Joffrey dizayn studiyasi shaxmat olamida inqilobiy yangilik sifatida baholanayotgan o‘ziga xos loyihani taqdim etdi. Ijodkorlar asrlar davomida
Texnologiya23:54, 26-10-2026
L3Harris va Palantir sun'iy intellekt yordamida dronlarga qarshi majmualarni takomillashtiradi
L3Harris va Palantir sun'iy intellekt yordamida dronlarga qarshi majmualarni takomillashtiradi
AQSH mudofaa korporatsiyasi L3Harris va ma'lumotlar tahlili kompaniyasi Palantir harbiy texnikalarni takomillashtirish uchun sun'iy intellekt texnologiyalarini joriy etish ustida birgalikda ish
Texnologiya12:14, 26-10-2026