AQSH atom energetikasi sohasidagi xavfsizlik qoidalarini qayta ko‘rib chiqmoqda
Amerika Qo‘shma Shtatlari Yadroviy tartibga solish komissiyasi atom energetikasi sohasida o‘n yilliklar davomida amal qilib kelgan xavfsizlik mezonlarini qayta ko‘rib chiqish tashabbusi bilan chiqdi. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.
Mazkur yangilanish doirasida radiatsiya ta’sirini imkon qadar past darajada saqlashni ko‘zda tutuvchi asosiy tamoyildan voz kechish rejalashtirilmoqda. Ushbu o‘zgarish soha mutaxassislari va atrof-muhit muhofazachilari o‘rtasida jiddiy bahslarga sabab bo‘lmoqda.
Chunki mazkur qoida atom elektr stansiyalari xavfsizligini ta’minlashning poydevori hisoblanadi. Soha nashrlarining ma’lumotlariga ko‘ra, komissiya ushbu qarorni tartibga solish jarayonidagi ortiqcha murakkabliklarni bartaraf etish istagi bilan izohlamoqda.
Amaldagi tartibga muvofiq, atom elektr stansiyasi operatorlari radiatsiya darajasi belgilangan me’yordan past bo‘lsa ham, uni yanada kamaytirish choralarini ko‘rishga majbur edi. Yangi taklif esa ushbu majburiyatni bekor qilib, mas’ullarga faqat belgilangan yuqori chegaradan oshmaslik talabini qoldirishi mumkin.
Xavfsizlik standartlarining o‘zgarishi yuzasidan turli qarashlar mavjud. Xususan, Xavotirga tushgan olimlar ittifoqi vakillari bunday qadam yadroviy obektlarni boshqarish sifatining pasayishiga olib kelishidan ogohlantirmoqda.
Mutaxassislarning fikricha, xavfsizlik tamoyillarining yumshatilishi ish jarayonida mas’uliyatning susayishiga hamda ishchilar va aholi uchun nurlanish xavfining ortishiga sabab bo‘lishi mumkin. Shu bilan birga, komissiya o‘tgan asrning yetmishinchi yillarida qabul qilingan Milliy ekologik siyosat to‘g‘risidagi qonunni ijro etish tartibini ham o‘zgartirishni ko‘zlamoqda.
Taklif etilayotgan yangiliklar yadroviy obektlarni qurish va ishga tushirishdan oldin o‘tkaziladigan ekologik tekshiruvlar hajmini sezilarli darajada qisqartirishni nazarda tutadi. Bu esa jamoatchilikning bunday yirik loyihalarni muhokama qilishdagi ishtirokini cheklab qo‘yishi ehtimoldan xoli emas.
Bundan tashqari, yadroviy tartibga solish organi atom obektlarining atrof-muhitga ta’sirini baholashda shovqin, chang va atmosferaga chiqariladigan chiqindilar kabi omillarni tekshirishdan voz kechishni taklif qilmoqda. Xalqaro nashrlarning xabar berishicha, yangi qoidalar hatto ba’zi amaldagi va yangi qurilayotgan reaktorlarni muntazam tekshiruvlarning bir qismidan ozod qilishi kutilmoqda.
Mazkur o‘zgarishlar mamlakat Energetika vazirligi soha xodimlari uchun radiatsiya cheklovlarini qayta ko‘rib chiqishni boshlaganidan so‘ng e’lon qilindi. Hukumat bu qadamlarni yadroviy loyihalarni amalga oshirishni soddalashtirish va mamlakatda atom energetikasini kengaytirish strategiyasining bir qismi sifatida taqdim etmoqda.
Biroq, tanqidchilar iqtisodiy manfaatlar yo‘lida xavfsizlik mezonlaridan voz kechish uzoq muddatda og‘ir oqibatlarga olib kelishi mumkinligidan xavotir bildirmoqda.
