Astronomlar Somon yo'li galaktikasida o'ta noyob qora tuynukni aniqladi
Astronomlar Somon yoʻli galaktikasidagi eng yirik va zich yulduz toʻdalari biri boʻlgan Omega Centauri markazida kutilmagan kashfiyotni amalga oshirishdi. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.
Milliy aeronavtika va koinotni tadqiq qilish boshqarmasining Xabbl hamda Jeyms Webb kosmik teleskoplari yordamida olib borilgan izlanishlar natijasida yulduz massasiga ega boʻlgan, ammo oʻta noodatiy aylanish yoʻlida harakatlanuvchi qora tuynuk aniqlandi. Ushbu kashfiyot koinotdagi eng sirli osmon jismlarining shakllanishi haqidagi mavjud tasavvurlarni tubdan oʻzgartirishi mumkin.
Mazkur yangilik xalqaro ilmiy nashrlarda keng yoritilmoqda. Tegishli ilmiy jurnalda chop etilgan maʼlumotlarga koʻra, yangi topilgan obyekt oMEGACat BH-2 deb nomlandi.
Ushbu qora tuynuk Yer sayyorasidan taxminan oʻn sakkiz ming yorugʻlik yili uzoqlikda joylashgan boʻlib, u oʻziga xos yashirin tabiatga ega. Olimlar uni bevosita koʻra olmasalar-da, uning atrofida aylanayotgan koʻrinadigan yulduzning harakat yoʻnalishini tahlil qilish orqali uning mavjudligini toʻliq isbotlashga muvaffaq boʻlishdi.
Bu usul koinotdagi koʻrinmas massalarni aniqlashda eng ishonchli yoʻllardan biri hisoblanadi. Mazkur tizimning eng hayratlanarli jihati uning aylanish davridir.
Tadqiqotchilar Xabbl teleskopining yigirma yildan ortiq vaqt davomida toʻplangan arxiv maʼlumotlarini oʻrganib chiqib, koʻrinadigan yulduz qora tuynuk atrofida bir marta toʻliq aylanishi uchun naq toʻqson toʻrt yil vaqt sarflashini aniqladilar. Bu hozirgi kunda fanga maʼlum boʻlgan qoʻshaloq tizimlar orasidagi eng uzoq orbital davr sifatida qayd etildi.
Bunday uzoq muddatli aylanish tizimning barqarorligi va uning shakllanish tarixi haqida koʻplab savollarni keltirib chiqarmoqda. Olimlarning hisob-kitoblariga koʻra, tizimdagi koʻrinadigan yulduzning vazni Quyoshnikidan biroz kichikroq, uning koʻrinmas hamrohi boʻlgan qora tuynukning vazni esa Quyoshdan toʻrt yarim baravar ogʻirroqdir.
Bunday koʻrsatkichlar ushbu obyektning neytron yulduzi boʻlishi ehtimolini mutlaqo inkor etadi, chunki u neytron yulduzlari uchun belgilangan eng yuqori vazn chegarasidan ancha yuqori turadi. Bu esa topilmaning aynan qora tuynuk ekanligini yana bir bor tasdiqlaydi.
Omega Centauri toʻdasi oʻn millionga yaqin yulduzni oʻz ichiga oladi. Avvalroq olimlar bu yerda oʻrta massali yirik qora tuynuk borligini taxmin qilishgan edi, biroq kichikroq obyektlarni topish ancha mushkul kechgan.
Buning sababi, bunday qora tuynuklar oʻziga modda yutmayotgan paytda hech qanday nurlanish tarqatmaydi va deyarli sezilmas boʻlib qoladi. Tadqiqotchilarning fikricha, bu qoʻshaloq tizim yulduzlar tugʻilgan paytda emas, balki keyinchalik, zich toʻda ichidagi yulduzlarning oʻzaro toʻqnashuvlari va taʼsiri natijasida shakllangan boʻlishi mumkin.
Bunday obyektlarni oʻrganish kelajakda gravitatsion toʻlqinlar manbalarini tushunishda muhim ahamiyatga ega. Kelgusida yangi avlod kosmik teleskoplari ishga tushirilishi bilan koinotning chekka hududlaridagi bunday yashirin qora tuynuklarni qidirish ishlari yanada kengayishi kutilmoqda.
Bu kabi tadqiqotlar insoniyatning koinot evolyutsiyasi haqidagi bilimlarini boyitishga xizmat qiladi.
