Astronomlar Somon yo‘li galaktikasida o‘ta noyob qora tuynukni aniqladi
Astronomlar Somon yo‘li galaktikasidagi eng yirik va zich yulduz to‘dalari biri bo‘lgan Omega Centauri markazida kutilmagan kashfiyotni amalga oshirishdi. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.
Milliy aeronavtika va koinotni tadqiq qilish boshqarmasining Xabbl hamda Jeyms Webb kosmik teleskoplari yordamida olib borilgan izlanishlar natijasida yulduz massasiga ega bo‘lgan, ammo o‘ta noodatiy aylanish yo‘lida harakatlanuvchi qora tuynuk aniqlandi. Ushbu kashfiyot koinotdagi eng sirli osmon jismlarining shakllanishi haqidagi mavjud tasavvurlarni tubdan o‘zgartirishi mumkin.
Mazkur yangilik xalqaro ilmiy nashrlarda keng yoritilmoqda. Tegishli ilmiy jurnalda chop etilgan ma’lumotlarga ko‘ra, yangi topilgan obyekt oMEGACat BH-2 deb nomlandi.
Ushbu qora tuynuk Yer sayyorasidan taxminan o‘n sakkiz ming yorug‘lik yili uzoqlikda joylashgan bo‘lib, u o‘ziga xos yashirin tabiatga ega. Olimlar uni bevosita ko‘ra olmasalar-da, uning atrofida aylanayotgan ko‘rinadigan yulduzning harakat yo‘nalishini tahlil qilish orqali uning mavjudligini to‘liq isbotlashga muvaffaq bo‘lishdi.
Bu usul koinotdagi ko‘rinmas massalarni aniqlashda eng ishonchli yo‘llardan biri hisoblanadi. Mazkur tizimning eng hayratlanarli jihati uning aylanish davridir.
Tadqiqotchilar Xabbl teleskopining yigirma yildan ortiq vaqt davomida to‘plangan arxiv ma’lumotlarini o‘rganib chiqib, ko‘rinadigan yulduz qora tuynuk atrofida bir marta to‘liq aylanishi uchun naq to‘qson to‘rt yil vaqt sarflashini aniqladilar. Bu hozirgi kunda fanga ma’lum bo‘lgan qo‘shaloq tizimlar orasidagi eng uzoq orbital davr sifatida qayd etildi.
Bunday uzoq muddatli aylanish tizimning barqarorligi va uning shakllanish tarixi haqida ko‘plab savollarni keltirib chiqarmoqda. Olimlarning hisob-kitoblariga ko‘ra, tizimdagi ko‘rinadigan yulduzning vazni Quyoshnikidan biroz kichikroq, uning ko‘rinmas hamrohi bo‘lgan qora tuynukning vazni esa Quyoshdan to‘rt yarim baravar og‘irroqdir.
Bunday ko‘rsatkichlar ushbu obyektning neytron yulduzi bo‘lishi ehtimolini mutlaqo inkor etadi, chunki u neytron yulduzlari uchun belgilangan eng yuqori vazn chegarasidan ancha yuqori turadi. Bu esa topilmaning aynan qora tuynuk ekanligini yana bir bor tasdiqlaydi.
Omega Centauri to‘dasi o‘n millionga yaqin yulduzni o‘z ichiga oladi. Avvalroq olimlar bu yerda o‘rta massali yirik qora tuynuk borligini taxmin qilishgan edi, biroq kichikroq obyektlarni topish ancha mushkul kechgan.
Buning sababi, bunday qora tuynuklar o‘ziga modda yutmayotgan paytda hech qanday nurlanish tarqatmaydi va deyarli sezilmas bo‘lib qoladi. Tadqiqotchilarning fikricha, bu qo‘shaloq tizim yulduzlar tug‘ilgan paytda emas, balki keyinchalik, zich to‘da ichidagi yulduzlarning o‘zaro to‘qnashuvlari va ta’siri natijasida shakllangan bo‘lishi mumkin.
Bunday obyektlarni o‘rganish kelajakda gravitatsion to‘lqinlar manbalarini tushunishda muhim ahamiyatga ega. Kelgusida yangi avlod kosmik teleskoplari ishga tushirilishi bilan koinotning chekka hududlaridagi bunday yashirin qora tuynuklarni qidirish ishlari yanada kengayishi kutilmoqda.
Bu kabi tadqiqotlar insoniyatning koinot evolyutsiyasi haqidagi bilimlarini boyitishga xizmat qiladi.
