Olimlar koinot sirlarini o'rganish uchun yangi qurilmani sinovdan o'tkazmoqda
Yevropa yadroviy tadqiqotlar markazi (CERN) maydonlarida koinot sirlarini o'rganishga qaratilgan yirik xalqaro DUNE loyihasining yangi qurilmasi sinovdan o'tkazilmoqda. Bu haqda One.uz xabar beradi.
Mazkur tadqiqotdan ko'zlangan asosiy maqsad koinot paydo bo'lgan ilk lahzalarda nima sababdan modda miqdori aksilmoddadan ko'ra ko'proq bo'lganini va hayotning mavjudlik asoslarini aniqlashdan iborat. Hozirgi bosqichda olimlar detektor prototipiga 300 ming volt kuchlanish berib, uskunaning o'ta og'ir sharoitlarda ishlash qobiliyatini tekshirmoqdalar.
Bu kabi tajribalar kelajakda neytrino deb ataladigan mayda zarralarning xususiyatlarini chuqurroq tushunishga xizmat qiladi. Yangi texnologik yondashuv va yuqori kuchlanish AQSh Energetika vazirligiga qarashli Fermi nomidagi Milliy tezlatgich laboratoriyasi yetakchiligida amalga oshirilayotgan ushbu loyiha doirasida olimlar an'anaviy usullardan voz kechib, yangi konstruksiyani qo'llamoqdalar.
Avvalgi detektorlarda qo'llanilgan murakkab simli tizimlar o'rniga endilikda sanoatda keng tarqalgan bosma platalardan foydalanilmoqda. Bunday yangilik qurilmani yig'ish jarayonini soddalashtirish bilan birga, neytrinolarning o'zaro ta'sirini yanada aniqroq qayd etish imkonini beradi.
Yangi tizimning o'ziga xosligi shundaki, undagi elektronlar maxsus suyuq argon muhitida uzoq masofani bosib o'tishi kerak. Zarrachalar harakati davomida ma'lumotlar yo'qolmasligi uchun detektor ichida o'ta kuchli elektr maydoni hosil qilinishi zarur.
Aynan shu sababli muhandislar uskunani 300 kilovoltlik yuqori kuchlanish ostida sinovdan o'tkazib, uning chidamlilik chegaralarini aniqlamoqdalar. Bu jarayon kutilmagan nosozliklarning oldini olish uchun o'ta muhim hisoblanadi.
Yerosti laboratoriyasi va uzoq muddatli barqarorlik Loyiha mutaxassislarining ta'kidlashicha, uskunani ekstremal rejimlarda ishlatish orqali uning o'n yillab xizmat ko'rsatishiga ishonch hosil qilinadi. Bu juda muhim, chunki asosiy detektorlar AQShning Janubiy Dakota shtatidagi Sanford yerosti tadqiqot markazida, qariyb bir yarim kilometr chuqurlikda joylashtiriladi.
Qurilmalar o'rnatilib, maxsus suyuqlik bilan to'ldirilgandan so'ng, ularga texnik xizmat ko'rsatish yoki ta'mirlash ishlari deyarli imkonsiz bo'ladi. DUNE loyihasi ishga tushgach, u atomlarning neytrino zarralari bilan to'qnashuvini eng yuqori aniqlikda kuzatish imkonini beradi.
Olimlar ushbu zarralarning energiyasi, harakat yo'nalishi va turi haqida qimmatli ma'lumotlarni to'plashadi. Bundan tashqari, mazkur qurilma o'ta yangi yulduzlar portlashidan tarqaladigan neytrino oqimini yorug'lik nurlari Yerga yetib kelishidan oldinroq aniqlashga qodir bo'ladi.
Bu esa koinotdagi eng ulkan hodisalarni o'rganishda yangi davrni ochib beradi.
