Eron neft eksportida Xitoy yetakchi xaridor bo‘ldi
Eron uzoq yillardan buyon xalqaro iqtisodiy qamal sharoitida yashab kelmoqda. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.
Ayniqsa, Donald Tramp ma’muriyati davrida AQSH tomonidan joriy etilgan cheklovlar Tehronning tashqi savdo imkoniyatlarini keskin chekladi. Shunga qaramay, Eron neft eksportini to‘xtatgani yo‘q.
Eron bojxona xizmati ma’lumotlariga ko‘ra, bu "taqiqlangan" savdoda asosiy ishtirokchilar aniqlangan. 2024 yil yakunlariga ko‘ra, Eron xom ashyo eksportidan 35,76 milliard dollar daromad ko‘rgan.
Biroq bu savdo erkin bozor tamoyillariga emas, murakkab geosiyosiy kelishuvlar va maxfiy sxemalarga asoslangan. Xitoy Eron neftining asosiy xaridori bo‘lib, jami eksportning 90 foizdan ortig‘ini sotib olmoqda.
AQSH sanksiyalaridan qo‘rqib, boshqa davlatlar chekingan bo‘lsa-da, Pekin Tehronning eng yirik energetik sherigi sifatida qolmoqda. Xitoydan tashqari, Suriya, Birlashgan Arab Amirliklari va Venesuela ham Eron bilan neft savdosini davom ettirmoqda.
Suriya 2024 yilda 1,2 milliard dollarlik neft import qildi, BAA esa jami hajmning 2 foizini tashkil etadi. Venesuela 1,2 foiz ulush bilan ro‘yxatda turibdi.
Har ikki davlat sanksiyalar ostida bo‘lgani sababli, Eron kondensatini Venesuela neftiga ayirboshlash bo‘yicha barter sxemalaridan foydalaniladi. 2010 yilda Eron nefti dunyoning yigirmadan ortiq mamlakatiga yetkazib berilgan edi.
Sanksiyalar esa savdo yo‘nalishlarini cheklab qo‘ydi. Eron cheklovlarni aylanib o‘tish uchun murakkab usullardan foydalanmoqda.
Neft tashuvchi kemalar tez-tez bayroqlarini almashtiradi va ochiq dengizda yukni bir kemadan ikkinchisiga o‘tkazish orqali manbani yashiradi. Tehron o‘z neftini arzonroq sotishga majbur bo‘lmoqda.
Eron uchun neft qazib olish tannarxi juda past, taxminan 10 dollar. Biroq sanksiyalar tufayli qo‘llanilayotgan majburiy chegirmalar Tehron byudjetiga har yili katta zarar keltirmoqda.
Xitoyning Eron neftiga bo‘lgan qaramligi kelajakda mintaqadagi siyosiy vaziyatga qanday ta’sir qiladi, degan savol ochiq qolmoqda. Jahon bozoridagi eng issiq iqtisodiy tahlillarni kuzatishda davom eting.
