Efiopiyadagi jahannam eshigi deb ataladigan xavfli hudud
Tasavvur qiling: siz boshqa sayyoradasiz. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.
Yer ostidan zaharli bug‘lar olovdek chiqmoqda, atrofda esa cheksiz cho‘l yotibdi. Bu cho‘l tuprog‘i tuz va kislotali qatlamlar bilan qoplangan.
Bu jonsiz makon o‘rtasida turli ko‘llar mavjud bo‘lib, ularning suvi oltingugurt miqdori yuqori bo‘lgani uchun sap-sariq yoki zarg‘aldoq rangda ko‘rinadi va hatto olovdan ham kuchliroq issiqlik tarqatadi. Ushbu o‘ta xavfli joy haqiqatdan mavjud.
Garchi ko‘pchilik bu haqda xabar topmasa-da, unga yetib borish juda qiyin va undan sog‘-salomat qaytish haqiqiy mo‘jiza hisoblanadi. “Jahannam eshigi” deb ataladigan bu hudud sayyoramizdagi Efiopiyaning shimolida joylashgan.
Bu yer Afar qabilalari tomonidan Danakil deb nomlanadi. Xaritada qarasangiz, u dengiz sathidan yuz metrdan ortiq pastda joylashgan Afar havzasida joylashgani ko‘rinadi.
Aynan shu hududda uchta yirik litosfera plitasi uchrashadi. Bu plitalar doimiy harakatda bo‘lib, turli yo‘nalishlarga siljiydi.
Shu sababli yer yuzasida qo‘rqinchli tabiiy hodisalar yuzaga keladi. Botiqlik uzunligi taxminan 40 kilometr, eni esa 10 kilometrni tashkil etadi.
Ammo bu raqamlar hududning xavfli tabiati kuchini to‘liq ifodalamaydi. Atrofida tosh va tekis tog‘lar joylashgan, tabiat esa kislota, olov va tuzning aralashmasi kabi taassurot qoldiradi.
Nima uchun bu yerda nafas olish va harakat qilish xavfli? Danakilda havo va yer inson uchun soniyalar ichida halokatli bo‘lishi mumkin.
Havo harorati o‘rtacha 35 daraja atrofida bo‘lsa-da, ko‘pincha 50 darajagacha ko‘tariladi. Jazirama quyosh tirik mavjudotlarni kuyib yuboradi, yog‘ingarchilik esa deyarli yo‘q.
Botiqlik yuzasi millionlab yillar davomida shakllangan qalin tuz qatlami bilan qoplangan. Ushbu mo‘rt po‘stloq ostida issiq va kislotali ko‘llar yashiringan.
Yer ostidan zaharli oltingugurt gazi chiqadi. Agar kimdir bunday yirik yoriqqa tushib qolsa, bir necha soniya ichida kimyoviy kuyishdan halok bo‘ladi.
Nafas olish ham xavflidir, chunki havoda kislota bug‘lari o‘pkani buzadi. Cho‘lning olovli ko‘li Botiqlikning eng hayratlanarli qismi — Erta Ale vulqoni hisoblanadi.
Mahalliy aholi uni “Tutunli tog‘” deb ataydi. Vulqon tepasidagi lavali ko‘l uzoq yillardan beri doimiy ravishda qaynab turadi.
Tunda qip-qizil lavadan chiqqan shu’la bir necha kilometrdan ko‘rinadi. Lava doimo qaynab turadi, qotib qolmaydi.
Olovli oqimlar tog‘lar bo‘ylab oqib, atrofni qizil va qora ranglarga bo‘yaydi. Olimlarning fikricha, bunday jarayon milliardlab yillar oldin, Yer hali shakllanayotgan paytda boshlangan.
Inson bu sharoitda qanday yashaydi? Hayratlanarli bo‘lsa-da, odamlar bu sharoitda ham yashaydi.
Afar qabilalari asrlar davomida botiqlik chegarasida istiqomat qilib keladi. Ular uchun tuz “oq oltin” deb hisoblanadi.
Erkaklar oddiy tayoq va pichoq bilan qurollanib, jazirama tekislikka chiqadi. Ular tuz qatlamlaridan og‘ir plitalar yasab, tuyalarga ortib uzoq tog‘ bozorlariga yo‘l oladi.
Agar issiqdan yoki zaharli gazdan himoyalanish chorasi bo‘lmasa, bunday sharoitda yashash mumkin emas. Shu sababli mahalliy aholining bu hududda yashashi va ishlashi katta sabr va chidamlilikni talab qiladi.
Danakil botiqligi inson uchun eng xavfli joylardan biri bo‘lsa-da, uning tabiati va aholisi haqida bilish insonning tabiat va hayotga bo‘lgan hurmatini oshiradi.
