AQSH va Eron o‘rtasidagi keskinlikni yumshatish urinishlari natija bermayapti
Amerika Qo‘shma Shtatlari va Eron o‘rtasida ikki oydan ziyod vaqt davomida hukm surayotgan keskinlikni yumshatish borasidagi urinishlar hozircha kutilgan natijani bermayapti. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.
Xalqaro axborot agentliklarining xabar berishicha, tomonlar o‘rtasida diplomatik aloqalar uzilmagan bo‘lsa-da, mavjud ixtilofni bartaraf etishga qaratilgan takliflar yuzasidan aniq kelishuvga erishilmagan. Vaziyatning murakkabligi shundaki, har ikki tomon ham o‘z pozitsiyasidan chekinishni istamayapti, bu esa mintaqadagi barqarorlikka jiddiy tahdid solmoqda.
Shunday bir sharoitda Qatarga tegishli suyultirilgan gaz tashuvchi kemaning Hormuz bo‘g‘ozi tomon harakatlanishi xalqaro hamjamiyat e’tiborini yana bir bor ushbu hududga qaratdi. Hormuz bo‘g‘ozi jahon energetika xavfsizligi uchun o‘ta muhim strategik yo‘lak hisoblanadi.
Shu sababli, ushbu suv yo‘lidagi har qanday harbiy harakat yoki siyosiy to‘siq jahon bozorlarida yoqilg‘i narxining ko‘tarilishiga va iqtisodiy xavotirlarning kuchayishiga sabab bo‘ladi. Amerika Qo‘shma Shtatlari davlat kotibi Marko Rubio Vashington Tehrondan yangi tinchlik takliflari bo‘yicha tezkor javob kutayotganini ta’kidlagan edi.
Biroq belgilangan vaqt o‘tganiga qaramay, Eron hukumati tomonidan rasmiy munosabat bildirilgani yo‘q. AQSH taklif qilayotgan reja avvalo harbiy harakatlarni butunlay to‘xtatishni, shundan so‘ng yadro dasturi kabi eng qaltis va bahsli masalalar bo‘yicha muloqotni qayta tiklashni ko‘zda tutadi.
Diplomatik sa’y-harakatlar doirasida Marko Rubio Mayami shahrida Qatar bosh vaziri Muhammad bin Abdurahmon al-Soniy bilan uchrashib, Yaqin Sharqdagi vaziyatni muhokama qildi. Muzokaralar davomida mintaqada xavfsizlikni ta’minlash va inqirozli holatlardan chiqish yo‘llari ko‘rib chiqildi.
Qatarning ushbu jarayondagi vositachilik roli yuqori baholanmoqda, chunki aynan Doha rasmiy Tehron va Vashington o‘rtasida muloqot ko‘prigini o‘rnatishga harakat qilayotgan asosiy tomonlardan biri hisoblanadi. Shu bilan birga, Hormuz bo‘g‘ozi atrofida harbiy keskinlik hamon saqlanib qolmoqda.
Eron ommaviy axborot vositalari o‘z qurolli kuchlari va AQSH harbiy kemalari o‘rtasida kichik to‘qnashuvlar yuz berganini e’lon qildi. AQSH tomoni esa mintaqadagi xavfsizlikni ta’minlash maqsadida Eron bilan aloqador bo‘lgan ikki kemani to‘xtatganini tasdiqladi.
Bunday holatlar diplomatik muzokaralar olib borilayotgan bir paytda vaziyat istalgan vaqtda nazoratdan chiqib ketishi mumkinligini ko‘rsatmoqda. Eron tomoni mojaro boshlangandan buyon Hormuz bo‘g‘ozi orqali o‘tayotgan xorijiy kemalar harakatiga turli cheklovlar qo‘yib kelmoqda.
Bu holat dunyo iqtisodiyoti uchun juda og‘riqli, chunki urushdan oldin jahon bozoriga chiqariladigan neftning salmoqli qismi aynan shu yo‘nalish orqali tashilgan. Agar bo‘g‘oz to‘liq yopilsa yoki harakatlanish xavfli bo‘lib qolsa, bu global energiya inqiroziga olib kelishi mumkin.
Vashington ma’muriyati bir tomondan muzokaralar o‘tkazishni taklif qilayotgan bo‘lsa, ikkinchi tomondan Eronga nisbatan iqtisodiy va siyosiy bosimni kuchaytirmoqda. Xususan, Eronning harbiy dasturlarini qo‘llab-quvvatlayotgan bir qator kompaniyalarga nisbatan yangi sanksiyalar joriy etildi.
Bu esa AQSHning "diplomatiya va bosim" siyosatini davom ettirayotganidan dalolat beradi. Kelgusi haftalarda kutilayotgan yuqori darajadagi xalqaro uchrashuvlar ushbu tugunni yechishda hal qiluvchi ahamiyatga ega bo‘lishi kutilmoqda.
