AQSH kongressmenlari Isroilning yadro qurolini rasman tan olishni so‘radi

Amerika Qo‘shma Shtatlarida bir guruh kongressmenlar mamlakat prezidenti Donald Tramp ma’muriyatini Isroil davlati yadro quroliga ega ekanini rasman tan olishga chaqirdi. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.

Demokratik partiya vakillari tomonidan ilgari surilgan mazkur talab Vashington tashqi siyosatida misli ko‘rilmagan qadam sifatida baholanmoqda. Buning sababi shundaki, AQSH qariyb oltmish yildan buyon Isroilning ommaviy qirg‘in qurollari bo‘yicha yuritayotgan faoliyati yuzasidan sukut saqlash tamoyiliga amal qilib keladi.

Marko Rubio nomiga yo‘llangan rasmiy murojaatda demokratlar AQSH va Isroilning Eron bilan keskin qarama-qarshilik holatida turganini alohida qayd etgan. Ularning fikricha, Tel-Avivning yadro quroli borasidagi noaniq siyosati mintaqadagi xavfli vaziyatni yanada murakkablashtirmoqda.

Kongress a’zolari Yaqin Sharqdagi yadroviy muvozanat, mojaro ishtirokchilarining xavf darajasi hamda Oq uy ma’muriyatining rejalari haqida to‘liq axborot olish qonun chiqaruvchi organning konstitutsiyaviy vazifasi ekanini ta’kidlamoqda. Ular Vashingtonning Isroilga nisbatan qo‘llayotgan mavhumlik yondashuvi mintaqada qurol tarqalishining oldini olishga qaratilgan harakatlarga jiddiy to‘sqinlik qilayotganini bildirishgan.

Murojaatda Isroilning yadroviy imkoniyatlari, uranni boyitish darajasi va Eron bilan ziddiyatlar fonida yadro qurolini ishlatmaslik bo‘yicha muayyan cheklovlar belgilangan yoki yo‘qligi haqida ham savollar o‘rtaga tashlangan. Shuningdek, qonun chiqaruvchilar AQSH ma’muriyati Isroildan ushbu quroldan foydalanmaslik bo‘yicha kafolatlar olganiga aniqlik kiritishni so‘rashmoqda.

Demokratlar Vashington dunyoning boshqa yadroviy davlatlari, jumladan, Buyuk Britaniya, Fransiya, Rossiya, Xitoy, Hindiston, Pokiston va Shimoliy Koreyaning maqomini ochiq tan olar ekan, Isroilga nisbatan ham bir xil standartlar qo‘llanishi lozim deb hisoblaydilar. Isroil tomoni esa o‘tgan asrning oltmishinchi yillaridan buyon yadro quroliga ega ekani haqidagi taxminlarni rasman tasdiqlamaydi va o‘zining yadroviy zaxiralari haqida ma’lumot bermaydi.

Tarixiy ma’lumotlarga ko‘ra, 1973-yildayoq nufuzli nashrlar Isroil o‘ndan yigirmatagacha yadro kallagiga ega bo‘lishi mumkinligi haqida yozgan edi. Keyinchalik Isroil yadro dasturida ishtirok etgan olim Mordexay Vanunu mamlakatdan chiqib ketib, xalqaro matbuotga maxfiy ma’lumotlarni oshkor qilgan va buning uchun davlatga xiyonatda ayblanib, uzoq muddatli qamoq jazosiga hukm qilingan edi.

Arxiv hujjatlari 1968-yilda Markaziy razvedka boshqarmasi o‘sha paytdagi prezident Lindon Jonsonni Isroil yadro quroli yaratgani haqida ogohlantirganini ko‘rsatadi. 1969-yilda esa prezident Richard Nikson va Isroil bosh vaziri Golda Meir o‘rtasida o‘ziga xos kelishuvga erishilgan.

Unga ko‘ra, Isroil o‘z arsenalini rasman tan olmaslik va sinovlar o‘tkazmaslik majburiyatini olgan, AQSH esa bu boradagi bosimni to‘xtatgan. Stokgolm xalqaro tinchlik muammolarini tadqiq qilish institutining so‘nggi hisobotlariga ko‘ra, Isroil ixtiyorida taxminan 90 ta yadro kallagi mavjud.

Shuningdek, xalqaro tashkilotlar Isroilda ushbu qurollarni tashish imkoniga ega suvosti kemalari va uzoq masofaga uchuvchi ballistik raketalar borligini qayd etmoqda.