Xitoylik olimlar o‘zidan mikroplastik qoldirmaydigan tirik plastik yaratdi
Xitoylik olimlar ilm-fan sohasida navbatdagi ulkan yutuqqa erishib, dunyo hamjamiyatining e’tiborini o‘ziga qaratdi. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.
Tadqiqotchilar muayyan buyruq berilganda o‘z-o‘zidan yo‘qolib ketish xususiyatiga ega bo‘lgan tirik plastik turini yaratishga muvaffaq bo‘ldi. Ushbu innovatsion materialning eng muhim jihati shundaki, u parchalanish jarayonida tabiat uchun o‘ta zararli hisoblangan mikroplastik zarralarini hosil qilmaydi va atrof-muhitni ifloslantirmaydi.
Mazkur yangilik haqida xalqaro nashrlar batafsil ma’lumot berdi. Hozirgi kunda sanoat miqyosida ishlab chiqarilayotgan plastik mahsulotlarning aksariyati bir marta foydalanishga mo‘ljallangan.
Bunday ashyolar tabiat qo‘ynida yuzlab yillar davomida saqlanib qolishi oqibatida global ekologik inqirozni yanada chuqurlashtirmoqda. Tadqiqot mualliflaridan biri Juojun Dayning so‘zlariga ko‘ra, an’anaviy usulda tayyorlangan plastiklar asrlar o‘tsa ham o‘z shaklini yo‘qotmaydi.
Shu sababli olimlar parchalanish xususiyatini materialning bevosita o‘ziga singdirish g‘oyasini ilgari surdi va uni amalda isbotladi. Yangi avlod plastik materiali tarkibida maxsus mikroblar mavjud bo‘lib, ular plastikni yemiruvchi fermentlarni ishlab chiqarish qobiliyatiga ega.
Olimlar tajriba davomida keng tarqalgan bakteriyalarning ikki xil turidan unumli foydalandi. Ma’lum bo‘lishicha, ushbu bakteriyalar plastikni atigi olti kun ichida butunlay parchalab yuborishga qodir.
Eng quvonarlisi, jarayon yakunida hech qanday zararli qoldiqlar qolmaydi. Bakteriyalar plastik ichiga spora ko‘rinishida joylashtiriladi va zarur bo‘lgan vaqtda tashqi ta’sir orqali uyg‘otiladi.
Tadqiqotchilar bakteriya sporalarini uch o‘lchamli bosma texnologiyalarida keng qo‘llaniladigan polikaprolakton moddasi tarkibiga kiritdi. Plastikni yo‘q qilish uchun uni maxsus ozuqaviy eritmaga solib, haroratni ellik darajagacha ko‘tarish kifoya qiladi.
Shunda spora shaklidagi bakteriyalar faollashib, materialni mayda qismlarga ajrata boshlaydi. Ikki xil bakteriyaning birgalikdagi harakati bitta turga nisbatan ancha samarali ekani aniqlandi.
Chunki ulardan biri plastik zanjirlarni o‘rtasidan uzsa, ikkinchisi chet qismlarini kemirish orqali jarayonni tezlashtiradi. Hozirgi vaqtda mutaxassislar ushbu bakteriyalarni suv muhitida ham faollashtirish ustida izlanishlar olib bormoqda.
Buning sababi shundaki, yer yuzidagi plastik chiqindilarning asosiy qismi aynan dengiz va daryolarga oqib tushmoqda. Shu bilan birga, olimlar kelajakda mazkur texnologiyani boshqa turdagi murakkab plastik mahsulotlarga ham tatbiq etishni rejalashtirgan.
Bu kashfiyot kelajakda sayyoramizni chiqindilardan tozalashda muhim qadam bo‘lib xizmat qiladi.
