AQSH va Eron o‘rtasida yangi kelishuv loyihasi ishlab chiqildi

Amerika Qo‘shma Shtatlari va Eron vakillari o‘rtasida mintaqaviy barqarorlikni ta’minlash hamda yadroviy dastur bo‘yicha muzokaralarni qaytadan jonlantirish maqsadida 60 kunlik o‘zaro anglashuv memorandumi loyihasi ishlab chiqilgani haqida xabarlar tarqalmoqda. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.

Axios nashrining amerikalik yuqori martabali mulozimlar va jarayon bilan yaqindan tanish bo‘lgan manbalarga tayanib ma’lum qilishicha, tomonlar hujjatning eng muhim shartlari bo‘yicha umumiy kelishuvga erishgan. Ushbu hujjat ikki davlat o‘rtasidagi so‘nggi yillarda kuzatilgan keskinlikni yumshatish yo‘lidagi jiddiy qadam sifatida baholanmoqda.

Mazkur kelishuv loyihasiga ko‘ra, Hormuz bo‘g‘ozi orqali o‘tadigan savdo kemalarining xavfsizligi va erkin harakatlanishi kafolatlanadi. Bunda kemalarning nohaq ushlab qolinmasligi, turli to‘siqlarsiz va asossiz bojlarsiz o‘tishi asosiy shartlardan biri etib belgilangan.

Shuningdek, Eron tomoni zimmasiga bir oy muddat ichida ushbu muhim dengiz yo‘lagini minalardan tozalash va xavfsiz holatga keltirish majburiyatini olishi kutilmoqda. Bu chora xalqaro savdo yo‘llarida barqarorlikni tiklashga xizmat qiladi.

Hujjatda AQSH zimmasiga ham bir qator vazifalar yuklanishi ko‘zda tutilgan. Xususan, Vashington Eronning xalqaro banklardagi muzlatilgan moliyaviy mablag‘larini bosqichma-bosqich ozod qilish va amaldagi iqtisodiy cheklovlarni yumshatish masalalarini ko‘rib chiqishi lozim.

Bundan tashqari, Eron xalqiga zaruriy gumanitar yordam yetkazib berishni ta’minlaydigan maxsus iqtisodiy mexanizmni yo‘lga qo‘yish ham loyihadan o‘rin olgan. Bu esa ijtimoiy sohadagi qiyinchiliklarni bartaraf etishga yordam berishi mumkin.

Shunga qaramay, mazkur hujjat hali rasmiy maqomga ega emas. Axios nashrining ta’kidlashicha, AQSH prezidenti Donald Tramp ham, Eron oliy rahbariyati ham memorandum loyihasini hozircha rasman ma’qullamagan.

Kelishuvning texnik jihatlari tayyor bo‘lsa-da, uning amaliyotga tatbiq etilishi bevosita har ikki davlat rahbarlarining siyosiy irodasiga va yakuniy qaroriga bog‘liq bo‘lib qolmoqda. Siyosiy tahlilchilar ushbu jarayonni juda nozik va har qanday vaqtda o‘zgarishi mumkin bo‘lgan holat deb hisoblamoqda.

Yaqinda Donald Tramp tinchlik shartnomasi bo‘yicha ishlar deyarli yakuniga yetganini bildirgan edi. Eron rasmiylari ham o‘z navbatida muzokarachilar o‘rtasida muloqot davom etayotganini tasdiqlagan.

Biroq muzokaralar jarayoni silliq kechayotgani yo‘q. Tramp ba’zi masalalarda norozilik bildirib, agar kelishuvga erishilmasa, vaziyat yanada keskinlashishi va hatto harbiy choralar ko‘rilishi mumkinligiga ishora qilgan.

Bu esa diplomatik muloqotlar qanchalik murakkab muhitda o‘tayotganini ko‘rsatadi. Xulosa qilib aytganda, 60 kunlik muddatni ko‘zlagan ushbu memorandum Yaqin Sharqdagi vaziyatni barqarorlashtirish uchun o‘ziga xos imkoniyat oynasidir.

Agar tomonlar ushbu kelishuvni imzolasa, bu yadroviy muzokaralarni yangi bosqichga olib chiqishi mumkin. Hozircha barchasi qog‘ozdagi reja bo‘lib, uning haqiqiy tinchlikka aylanishi uchun tomonlar o‘zaro ishonchni tiklashi va qat’iy qadamlar tashlashi talab etiladi.

Dunyo hamjamiyati ushbu jarayonni diqqat bilan kuzatmoqda.