Olimlar LHS 1140 b ekzosayyorasida atmosfera mavjudligini aniqladi
Astronomlar Yerdan taxminan 49 yoruglik yili masofasida joylashgan LHS 1140 b ekzosayyorasi haqida muhim yangilikni malum qildi. Bu haqda Zamin.uz xabar berdi.
Yangi ilmiy izlanishlar ushbu osmon jismida atmosfera mavjudligi ehtimolini yanada mustahkamlamoqda. Tadqiqot natijalari nufuzli Science jurnalida elon qilindi va ilmiy jamoatchilikda katta qiziqish uygoti.
Tadqiqot jarayonida mutaxassislar sayyorani oz quyoshi oldidan otayotgan vaqtda sinchiklab kuzatdi. Bunday paytda yulduz nuri atmosfera qatlamlari orqali otadi va undagi gazlar tarkibini aniqlashga imkon beradi.
Olimlar aynan shu uslubdan foydalanib, sayyora atrofida geliy gazi borligini korsatuvchi muhim belgilarni qayd etishga muvaffaq boldi. Qizigari shundaki, geliy miqdori vaqt otishi bilan ozgarib turishi aniqlangan.
Masalan, 2024-yilgi kuzatuvlarda bu gaz aniq sezilgan bolsa, 2025-yilga kelib u deyarli korinmagan. Mutaxassislar buni atmosferadan gaz chiqishi doimiy emasligi yoki yulduzning faolligi vaqt-vaqti bilan ozgarishi bilan izohlamoqda.
Geliyning mavjudligi sayyora atmosferasi milliardlab yillar davomida saqlanib qolganini anglatishi mumkin. LHS 1140 b sayyorasi oz yulduzining hayot uchun mos hududida joylashgan.
Bu esa uning yuzasida suv suyuq holatda bolishi uchun sharoit borligidan dalolat beradi. Avvalgi izlanishlar ushbu osmon jismi shunchaki gazli shar emas, balki ulkan suv zaxiralariga ega toshli sayyora ekanini korsatgan edi.
Taxminlarga kora, uning umumiy vaznining 10 foizdan ortigini suv tashkil qilishi mumkin. Olimlarning fikricha, sayyora oz yulduziga doimo bir tomoni bilan qarab turadi.
Shu sababli uning bir qismida doimiy kunduz, ikkinchi tomonida esa bitmas-tuganmas tun hukm suradi. Iqlim modellari sayyoraning katta qismi muz bilan qoplanganini, biroq quyoshga qaragan tomonida suyuq okean mavjudligini taxmin qilmoqda.
Ayrim hisob-kitoblarga kora, ushbu okean markazida harorat inson uchun qulay bolgan 20 darajagacha kotarilishi mumkin. LHS 1140 b hajmi jihatidan Yerdan qariyb ikki barobar katta, vazni esa besh-olti marta ogirroqdir.
U Quyoshga nisbatan kichik va sovuqroq bolgan qizil mitti yulduz atrofida taxminan 25 kunda bir marta toliq aylanib chiqadi. Hozirda olimlar sayyora atmosferasining quyi qatlamlarida azot va karbonat angidrid kabi gazlarni izlashda davom etmoqda.
