Jeyms Uebb teleskopi yangi ekzosayyora mavjudligini tasdiqladi
Astronomlar Jeyms Uebb koinot teleskopi yordamida Beta Pictoris d deb nomlangan yangi ekzosayyorani aniqlashga muvaffaq bo‘ldi. Bu haqda One.uz xabar beradi.
Ushbu osmon jismi Yerdan taxminan 63 yorug‘lik yili uzoqlikda joylashgan bo‘lib, u yosh yulduz tizimining yorug‘ chang diski ichida yashiringan edi. San-Diyegodagi Kaliforniya universiteti olimlari tomonidan olib borilgan ushbu tadqiqot zamonaviy astronomiya sohasidagi muhim qadamlardan biri sifatida e’tirof etilmoqda.
Mazkur kashfiyot nafaqat yangi sayyoraning mavjudligini tasdiqladi, balki uning atmosferasidagi kimyoviy tarkibni ham tahlil qilish imkonini berdi. Tadqiqot jarayoni Eydan Gibbs rahbarligida olib borilib, unda NIRSpec deb ataluvchi maxsus spektrografdan foydalanildi.
Olimlar odatdagi to‘g‘ridan-to‘g‘ri tasvirga olish usulidan voz kechib, sayyora atmosferasining kimyoviy spektrini o‘rganishga e’tibor qaratdi. Tahlillar natijasida atmosferada is gazi, suv bug‘i va metan miqdori borligi aniqlandi.
Ushbu ma’lumotlar mazkur obyektning haqiqatan ham sayyora ekanini isbotlab, uning oddiy yulduz yoki jigarrang mitti yulduz bo‘lishi mumkinligi haqidagi shubhalarga chek qo‘ydi. Sayyoraning o‘ziga xos xususiyatlari va massasi Beta Pictoris d sayyorasining o‘lchamlari va joylashuvi ham mutaxassislarda katta qiziqish uyg‘otmoqda.
Olingan ma’lumotlarga ko‘ra, ushbu ekzosayyoraning massasi Quyosh tizimidagi eng yirik sayyora bo‘lmish Yupiterdan kamida ikki baravar kattadir. U o‘zining markaziy yulduzi atrofida taxminan 30 astronomik birlik masofada harakatlanadi.
Taqqoslash uchun aytadigan bo‘lsak, bu masofa bizning tizimimizdagi Neptun sayyorasining quyoshdan uzoqligiga deyarli teng keladi. Kashfiyotning yana bir o‘ziga xos jihati shundaki, u kuchli yorug‘lik taratuvchi chang diski mavjud bo‘lgan sharoitda o‘rtacha aniqlikdagi spektroskopiya usuli yordamida amalga oshirildi.
Bu astronomiya tarixida bunday murakkab muhitda sayyora aniqlangan ilk holat bo‘lib, kelajakda boshqa yosh yulduz tizimlarini o‘rganish uchun yangi imkoniyatlar ochadi. Tadqiqot natijalarini tasdiqlash uchun MIRI instrumenti va Yerdagi Juda katta teleskop (VLT) ma’lumotlaridan ham foydalanildi.
Koinotda hayot izlari va yangi izlanishlar Shu bilan birga, astronomlar boshqa sayyoralarni o‘rganishda ham davom etmoqda. Masalan, Yerdan 25 yorug‘lik yili uzoqlikda, Jiraf yulduz turkumida joylashgan GJ 3378b sayyorasi hayot mavjud bo‘lishi mumkin bo‘lgan eng istiqbolli hududlardan biri deb topilgan.
Ushbu sayyora o‘z yulduzining hayot zonasida joylashgan bo‘lib, u yerda harorat suyuq suvning saqlanib qolishi uchun qulay deb hisoblanmoqda. Olimlarning fikricha, bunday kashfiyotlar insoniyatning koinot haqidagi tasavvurlarini kengaytirib, Yerdan tashqarida hayot shakllari borligi haqidagi savollarga javob topishga yordam beradi.
Kelgusida Jeyms Uebb teleskopi va boshqa zamonaviy qurilmalar yordamida ushbu ekzosayyoralarning iqlimi va biologik hayot uchun zarur bo‘lgan boshqa unsurlari yanada chuqurroq tahlil qilinishi rejalashtirilgan. To‘plangan ma’lumotlar yulduz tizimlarining shakllanish jarayonlarini tushunishda ham muhim ahamiyatga ega.
