Britaniyada Yevropadagi eng qadimiy fil suyagi quroli topildi
Buyuk Britaniyaning janubiy hududlarida joylashgan Boksgrouv arxeologik yodgorligidan topilgan, yoshi qariyb 500 ming yilga teng bo‘lgan fil suyagidan yasalgan mehnat quroli jahon ilm-fan olamida katta qiziqish uyg‘otdi. Bu haqda One.uz xabar beradi.
Mutaxassislarning xulosasiga ko‘ra, ushbu topilma Yevropa hududida shu paytgacha aniqlangan fil suyagidan tayyorlangan eng qadimiy asbob hisoblanadi. Arxeologlar tomonidan o‘tkazilgan tahlillar mazkur buyumning oddiy suyak parchasi emas, balki qadimgi insonlar tomonidan ma’lum maqsad yo‘lida shakllantirilgan va uzoq vaqt davomida foydalanilgan qurol ekanini tasdiqladi.
Dastlabki o‘rganishlar davomida ushbu eksponat oddiy suyak qoldig‘i sifatida baholangan edi. Biroq zamonaviy texnologiyalar, xususan, 3D-skanerlash va yuqori aniqlikdagi elektron mikroskoplar yordamida o‘tkazilgan chuqur tadqiqotlar uning inson qo‘li bilan qayta ishlangani haqidagi haqiqatni yuzaga chiqardi.
Asbob yuzasida saqlanib qolgan zarba izlari hamda uning tarkibidagi mayda chaqmoqtosh bo‘laklari ushbu suyakdan boshqa tosh qurollarni charxlash va ularga ishlov berishda o‘ziga xos bolg‘a sifatida foydalanilganini ko‘rsatmoqda. Qadimgi insonlarning yuksak mahorati Olimlarning taxminiga ko‘ra, mazkur noyob qurol taxminan 480–500 ming yil avval yashagan Homo heidelbergensis vakillari yoki ilk neandertallar tomonidan yaratilgan.
Bu turdagi insonlar fil suyagining tashqi qatlami o‘ta mustahkam va chidamli ekanini, u boshqa qattiq toshlarga shakl berishda eng qulay material bo‘lib xizmat qilishini yaxshi anglaganlar. Bu esa o‘sha davr odamlari tabiatdagi xomashyolarning xususiyatlarini chuqur bilganidan va ularni o‘z ehtiyojlariga moslashtira olganidan dalolat beradi.
Mazkur kashfiyot qadimgi insonlarning aqliy salohiyati va texnik bilimlari biz ilgari o‘ylagandan ko‘ra ancha yuqori bo‘lganini isbotlamoqda. Suyakdan yasalgan ushbu asbob bir necha bor ishlatilgani va uning shakli maxsus tayyorlangani bu tasodifiy topilma emas, balki aniq bir texnologik jarayonning mahsuli ekanini tasdiqlaydi.
Bunday murakkab yondashuv o‘sha davr jamiyatida mehnat qurollarini tayyorlash madaniyati shakllanganini anglatadi. Organik topilmalarning ahamiyati Tadqiqot mualliflarining ta’kidlashicha, organik ashyolardan, ya’ni suyak, yog‘och yoki teridan tayyorlangan buyumlar vaqt o‘tishi bilan chirib ketishi sababli bizgacha juda kam holatlarda yetib keladi.
Shu sababli Boksgrouvdan topilgan ushbu fil suyagi parchasi jahon arxeologiyasi uchun beqiyos ahamiyatga ega. U qadimgi insonlarning kundalik hayoti, ovchilik an’analari va mehnat qurollarini takomillashtirish borasidagi izlanishlari haqida yangi sahifalarni ochib beradi.
Ushbu topilma nafaqat Britaniya tarixi, balki butun insoniyat sivilizatsiyasining ilk bosqichlarini o‘rganishda muhim manba bo‘lib xizmat qiladi. Olimlar hozirda ushbu hududda boshqa shunga o‘xshash asboblar bor-yo‘qligini aniqlash maqsadida qidiruv ishlarini davom ettirmoqdalar.
Mazkur tadqiqot natijalari insoniyatning ilk mehnat faoliyati va texnologik taraqqiyoti haqidagi tasavvurlarimizni tubdan o‘zgartirishi kutilmoqda.
